Σόλων "ἐγὼ δὲ τῶν μὲν οὕνεκα ξυνήγαγον"

 

ἐγὼ δὲ τῶν μὲν οὕνεκα ξυνήγαγον

δῆμον, τί τούτων πρὶν τυχεῖ̣ν̣ ἐ̣παυσάμην;

συμμαρτυροίη ταῦτ᾽ ἂν ἐν δίκηι Χρόνου

μήτηρ μεγίστη δαιμόνων Ὀλυμπίων

5ἄριστα, Γῆ μέλαινα, τῆς ἐγώ ποτε

ὅρους ἀνεῖλον πολλαχῆι πεπηγότας,

πρόσθεν δὲ δουλεύουσα, νῦν ἐλευθέρη.

πολλοὺς δ᾽ Ἀθήνας πατρίδ᾽ ἐς θεόκτιτον

ἀνήγαγον πραθέντας, ἄλλον ἐκδίκως,

10ἄλλον δικαίως, τοὺς δ᾽ ἀναγκαίης ὑπὸ

χρειοῦς φυγόντας, γλῶσσαν οὐκέτ᾽ Ἀττικὴν

ἱέντας, ὡς δὴ πολλαχῆι πλανωμένους·

τοὺς δ᾽ ἐνθάδ᾽ αὐτοῦ δουλίην ἀεικέα

ἔχοντας, ἤθη δεσποτέων τρομεομένους,

15ἐλευθέρους ἔθηκα. ταῦτα μὲν κράτει

ὁμοῦ βίην τε καὶ δίκην ξυναρμόσας

ἔρεξα, καὶ διῆλθον ὡς ὑπεσχόμην·

θεσμοὺς δ᾽ ὁμοίως τῶι κακῶι τε κἀγαθῶι

εὐθεῖαν εἰς ἕκαστον ἁρμόσας δίκην

20ἔγραψα. κέντρον δ᾽ ἄλλος ὡς ἐγὼ λαβών,

κακοφραδής τε καὶ φιλοκτήμων ἀνήρ,

οὐκ ἂν κατέσχε δῆμον· εἰ γὰρ ἤθελον

ἃ τοῖς ἐναντίοισιν ἥνδανεν τότε,

αὖτις δ᾽ ἃ τοῖσιν οὕτεροι φρασαίατο,

25πολλῶν ἂν ἀνδρῶν ἥδ᾽ ἐχηρώθη πόλις.

τῶν οὕνεκ᾽ ἀλκὴν πάντοθεν ποιεόμενος

ὡς ἐν κυσὶν πολλῆισιν ἐστράφην λύκος.

----------------------------------------------------------------------------------

Εγώ που το λαό ξεσήκωσα  

για όλα αυτά ,

τι πριν πετύχω έκαμα ένα βήμα πίσω   ; 

Άριστος μάρτυρας  

απέναντι στον δικαστή το χρόνο 

θα' ταν

η πιο τρανή  από τους θεούς του Ολύμπου 

η μαύρη γη , που κάποτε  της μάζεψα 

τις πέτρινες τις  πλάκες 

που ήσαν παντού

ολόγυρα  μπηγμένες 

για σημάδια υποθήκης 

Γη πεταμένη  στη σκλαβιά 

μα τώρα λεύτερη 

Κι έφερα πίσω στη θεόχτιστη πατρίδα 

την Αθήνα

τόσους και τόσους 

που είχαν πουληθεί για σκλάβοι 

,άλλοι παράνομα και άλλοι με τον νόμο ,

κι άλλους που χρώσταγαν 

κι από ανάγκη ξεσπιτώθηκαν 

και δε μιλούσαν πια της Αττικής τη γλώσσα ,

αφού περιπλανήθηκαν  σε χίλια μέρη .

Και σ 'όσους  ζούσαν 

μέσα στην ανάρμοστη  σκλαβιά 

σ' αυτή τη χώρα 

τρέμοντας κάτω απο το βλέμμα του αφέντη 

εγώ τους χάρισα τη λευτεριά τους 

Τη νίκη αυτή την  πέτυχα 

ταιριάζοντας αρμονικά τη βία με το δίκιο 

όλες  τις υποσχέσεις μου τηρώντας 

Μαζί  για το καλό και το κακό 

θέσπισα νόμους 

Βάζοντας τον καθένα τους  

στον ίσιο δρόμο 

Άλλος αν έκανε το πρώτο βήμα  

όπως εγώ 

άντρας κακόγνωμος και παραδόπιστος 

δε θα'βαζε στο χαλινάρι το λαό 

Κι αν πάλι ήθελα κι εγώ 

αυτά που αρέσαν τότε στους εχθρούς 

ή πάλι εκείνα που άλλοι έκλωθαν στο νου τους 

χήρα η πόλη ετούτη θα' μενε από πλήθος  άντρες 

Για όλα τούτα 

δύναμη από παντού τραβώντας 

όρμησα 

σα λύκος

καταπάνω  σε πολλά σκυλιά 

Απόδοση : Κώστας Τσιαχρής 

➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰

 

ὅροι:λίθινες πλάκες που τοποθετούνταν σε υποθηκευμένες ιδιοκτησίες ως απόδειξη του υφιστάμενου χρέους

ἀνάγω: φέρνω πίσω ,επαναφέρω 

ἐκδίκως:παράνομα 

ἀεικής : ανάρμοστος ,απρεπής , επαίσχυντος 

ρέζω :πράττω ,ενεργώ , εκτελώ 

κέντρον:παρακίνηση ,παρόρμηση ,ελατήριο ,κίνητρο 

κακοφραδής:κακόβουλος 

φιλοκτήμων:φιλάργυρος 

ἀνδάνω:αρέσω , ευχαριστώ, τερπω 

χηροῦμαι :χηρεύω , στερούμαι 

Σόλων "εἰ δὲ πεπόνθατε λυγρὰ"

 

εἰ δὲ πεπόνθατε λυγρὰ δι᾽ ὑμετέρην κακότητα,

μὴ θεοῖσιν τούτων μοῖραν ἐπαμφέρετε·

αὐτοὶ γὰρ τούτους ηὐξήσατε ῥύματα δόντες,

καὶ διὰ ταῦτα κακὴν ἔσχετε δουλοσύνην.

5ὑμέων δ᾽ εἷς μὲν ἕκαστος ἀλώπεκος ἴχνεσι βαίνει,

σύμπασιν δ᾽ ὑμῖν χαῦνος ἔνεστι νόος·

ἐς γὰρ γλῶσσαν ὁρᾶτε καὶ εἰς ἔπη αἱμύλου ἀνδρός,

εἰς ἔργον δ᾽ οὐδὲν γιγνόμενον βλέπετε.

----------------------------------------------------------------------------------

Κι αν απ' την αφροσύνη σας 

σας δέρνουν συμφορές 

για αυτά 

μη ρίχνετε το κρίμα  στους θεούς 

Μόνοι σας τους ψηλώσατε 

τους δώσατε καλό  οχυρό 

και τώρα  σε φριχτή  σκλαβιά 

τραβάτε 

Καθένας σας μονάχος του 

στης αλεπούς τα χνάρια προχωρά 

Μα όταν γυρνάτε συρφετός

ο νους σας ξεμωραίνει 

Γιατί κρεμιέστε από τη γλώσσα 

και τα λόγια 

ενός ξεδιάντροπου  άντρα 

Κι ούτε που ανοίγετε τα μάτια σας

να δείτε τι έργα κάνει 

Απόδοση:  Κώστας Τσιαχρής 

➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰

μοῖρα: μερίδιο 

ἐπαμφέρω : προσάπτω , αποδίδω κάτι σε κάποιον 

ῥῦμα: προστασία, υπεράσπιση , οχύρωμα 

ἀλώπηξ : αλεπού 

αἱμύλου: δόλιου, πανούργου 

Μίμνερμος "οὐ μὲν δὴ κείνου γε μένος"

 

οὐ μὲν δὴ κείνου γε μένος καὶ ἀγήνορα θυμὸν

τοῖον ἐμέο προτέρων πεύθομαι, οἵ μιν ἴδον

Λυδῶν ἱππομάχων πυκινὰς κλονέοντα φάλαγγας

Ἕρμιον ἂμ πεδίον, φῶτα φερεμμελίην·

τοῦ μὲν ἄρ᾽ οὔ ποτε πάμπαν ἐμέμψατο Παλλὰς Ἀθήνη

δριμὺ μένος κραδίης, εὖθ᾽ ὅ γ᾽ ἀνὰ προμάχους

σεύαιθ᾽ αἱματόεν‹τος ἐν› ὑσμίνηι πολέμοιο,

πικρὰ βιαζόμενος δυσμενέων βέλεα·

οὐ γάρ τις κείνου δηίων ἔτ᾽ ἀμεινότερος φὼς

ἔσκεν ἐποίχεσθαι φυλόπιδος κρατερῆς

ἔργον, ὅτ᾽ αὐγῆισιν φέρετ᾽ ὠκέος ἠελίοιο

...........................................................................................................................

Κείνου  τη μανιασμένη 

την αντρεία καρδιά  

μήτ' ένας δεν την είχε 

Έτσι άκουσα από τους αλλοτινούς 

που με τα μάτια τους τον είδαν να χιμάει 

κονταροφόρος

στα πυκνά τα τάγματα 

των έφιππων  Λυδών

στην πεδιάδα του Έρμου

Για τη σφοδρή τη λύσσα της ψυχής του 

δεν του κάκιωσε ποτέ 

η Αθηνά Παλλάδα 

όταν αυτός 

ανάμεσα στους συμπολεμιστές του 

ορμούσε 

μες  στην ταραχή 

του  αιματόβρεχτου πολέμου 

κυνηγημένος 

από τις πικρές  σαΐτες των εχθρών 

Απ' τους εχθρούς  του 

άντρας πιο ατρόμητος 

δε στάθηκε 

στην τρομερή  βουή  της μάχης 

Όταν ορμούσε πιο γοργός 

κι απ' τις αχτίδες του ήλιου 

Απόδοση:  Κώστας Τσιαχρής 

➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰

ἀγήνωρ : ανδρείος ,ηρωικός , μεγαλοπρεπής, λαμπρός, 

πεύθομαι: ποιητικός τύπος του πυνθανομαι 

κλονεω :προκαλώ ταραχή και σύγχυση 

φώς: ο άντρας , ο άνθρωπος

φερεμμελίης: ο πολεμιστής που φέρει δόρυ από ξύλο μελίας

Ἕρμιον  πεδίον : η πεδιάδα του ποταμού Ερμου στη Λυδία 

πάμπαν: εντελώς

εὖθ(εὖτε): όταν

σευομαι : εξορμω , εκτινάσσομαι ,αναπηδω 

ὑσμίνη: ο αγώνας ,η συμπλοκή ,η μάχη 

δήιος : ολέθριος ,καταστροφικός 

ἔσκεν: ήταν 

ἐποίχομαι : καταπιάνομαι 

ὠκύς : γοργός ,ταχύς 

φύλοπις: η  βοή της μάχης

Ανακρέων "σφαίρηι δηὖτέ με πορφυρῆι"

 

σφαίρηι δηὖτέ με πορφυρῆι

βάλλων χρυσοκόμης Ἔρως

νήνι ποικιλοσαμβάλωι

συμπαίζειν προκαλεῖται·

5ἡ δ᾽, ἐστὶν γὰρ ἀπ᾽ εὐκτίτου

Λέσβου, τὴν μὲν ἐμὴν κόμην,

λευκὴ γάρ, καταμέμφεται,

πρὸς δ᾽ ἄλλην τινὰ χάσκει

..............................................................................................................................

Πάλι 

πετώντας μου 

μια  μπάλα κατακόκκινη 

ο χρυσομάλλης έρωτας 

να παίξω με κεντάει 

με  μια παιδούλα 

που φοράει πολύχρωμα σανδάλια 

Είναι απ' την καλόχτιστη τη  Λέσβο 

Μα με περιγελά 

για τα χιονόλευκα μαλλιά μου 

Σ' άλλου τη θωριά 

το βλέμμα της είναι χαμένο 

Απόδοση Κώστας Τσιαχρής

➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰

νῆνις (νεάνις ): νεαρή κοπέλα 

ποικιλοσάμβαλος : που φορά κεντημένα σανδάλια 

εὕκτιτος  (εὕκτιστος ) : αυτός που έχει κατασκευαστεί ωραία 

Μίμνερμος " αὐτίκα μοι κατὰ μὲν χροιὴν "

 

αὐτίκα μοι κατὰ μὲν χροιὴν ῥέει ἄσπετος ἱδρώς,

πτοιῶμαι δ᾽ ἐσορῶν ἄνθος ὁμηλικίης

τερπνὸν ὁμῶς καὶ καλόν· ἐπὶ πλέον ὤφελεν εἶναι·

ἀλλ᾽ ὀλιγοχρόνιον γίνεται ὥσπερ ὄναρ

ἥβη τιμήεσσα· τὸ δ᾽ ἀργαλέον καὶ ἄμορφον

γῆρας ὑπὲρ κεφαλῆς αὐτίχ᾽ ὑπερκρέμαται,

ἐχθρὸν ὁμῶς καὶ ἄτιμον, ὅ τ᾽ ἄγνωστον τιθεῖ ἄνδρα,

βλάπτει δ᾽ ὀφθαλμοὺς καὶ νόον ἀμφιχυθέν.

..............................................................................................................................

Κάθε που αντικρίζω 

εφηβικό λουλούδι 

,ωραίο και χαριτωμένο,

ανείπωτος ιδρώτας 

πλημμυρίζει το κορμί μου αμέσως 

Κοκκαλώνω 

Μακάρι να βαστούσε πιο πολύ 

μα είναι λιγόχρονη σαν υπνοφαντασιά 

η τιμημένη νιότη 

Λίγο μετά με ασκήμια και με οδύνη 

κρεμιούνται πάνω απ'το κεφάλι 

άτιμα ,σιχαμερά τα γηρατειά

Κάνουν τον άντρα αγνώριστο 

κι έτσι όπως χύνονται τριγύρω του 

τυλίγουν με θολούρα  σβήνουν 

το μυαλό ,την όραση του

Απόδοση Κώστας Τσιαχρής 

➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰

χροιή  :δέρμα , επιδερμίδα 

ἄσπετος :απερίγραπτος ,άφατος 

πτοιῶμαι :τρομάζω φοβάμαι ταράζομαι 

ἀργαλέος :σκληρός επίπονος οδυνηρός 

τιμήεσσα : τιμημένη 

Θέογνις "σοὶ μὲν ἐγὼ πτέρ᾽ ἔδωκα"

 

σοὶ μὲν ἐγὼ πτέρ᾽ ἔδωκα, σὺν οἷς ἐπ᾽ ἀπείρονα πόντον

πωτήσῃ καὶ γῆν πᾶσαν ἀειρόμενος

ῥηϊδίως· θοίνῃς δὲ καὶ εἰλαπίνῃσι παρέσσῃ

240ἐν πάσαις, πολλῶν κείμενος ἐν στόμασιν,

καί σε σὺν αὐλίσκοισι λιγυφθόγγοις νέοι ἄνδρες

εὐκόσμως ἐρατοὶ καλά τε καὶ λιγέα

ᾄσονται. καὶ ὅταν δνοφερῆς ὑπὸ κεύθεσι γαίης

βῇς πολυκωκύτους εἰς Ἀΐδαο δόμους,

245οὐδέποτ᾽ οὐδὲ θανὼν ἀπολεῖς κλέος, ἀλλὰ μελήσεις

ἄφθιτον ἀνθρώποις αἰὲν ἔχων ὄνομα

Κύρνε, καθ᾽ Ἑλλάδα γῆν στρωφώμενος ἠδ᾽ ἀνὰ νήσους

ἰχθυόεντα περῶν πόντον ἐπ᾽ ἀτρύγετον,

οὐχ ἵππων νώτοισιν ἐφήμενος, ἀλλά σε πέμψει

ἀγλαὰ Μουσάων δῶρα ἰοστεφάνων·

πᾶσι δ᾽ ὅσοισι μέμηλε καὶ ἐσσομένοισιν ἀοιδὴ

ἔσσῃ ὁμῶς, ὄφρ᾽ ἂν γῆ τε καὶ ἠέλιος·

αὐτὰρ ἐγὼν ὀλίγης παρὰ σεῦ οὐ τυγχάνω αἰδοῦς,

ἀλλ᾽ ὥσπερ μικρὸν παῖδα λόγοις μ᾽ ἀπατᾷς.

➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰

Σου έδωσα φτερά 

Μ' αυτά ανάλαφρα θα υψώνεσαι 

Θα φτερουγίζεις πάνω απ' την απέραντη τη θάλασσα 

και πάνω απ'όλες τις στεριές 

Σ'όλα τα γλέντια ,τις γιορτές θα ζεις 

μέσα στο στόμα των πολλών 

Και με οξύφωνους αυλούς χαριτωμένα 

ερωτικά παλικαράκια

θα σε ψάλλουν δυνατά και ηδονικά 

Κι όταν στης μαύρης γης 

περάσεις τους κρυψώνες 

Στα πολυθρήνητα παλάτια του Άδη 

Νεκρός ποτέ σου δε θα στερηθείς τη δόξα 

Αλλά θα μείνεις Κύρνε μέσα στους ανθρώπους

Με τ' όνομα σου αχάλαστο για πάντα 

Φτεροκοπώντας πάνω απ' την Ελλάδα γη 

και τα νησιά της 

Περνώντας τον ψαρόσπαρτο τον στείρο πόντο

χωρίς να κάθεσαι στη ράχη αλόγου 

μα θα σε προβοδουν στεφανωμένες με βιολέτες   

με θεσπέσια δώρα οι Μούσες 

Κι ανάμεσα σε όλους όμοια 

που αγαπούν και θ' αγαπάνε το τραγούδι 

όσο η γη κι ο ήλιος λάμπουν 

πάντα εσύ θα ζεις 

Όμως εγώ από σένα δεν εισπράττω λίγη αγάπη 

μα σαν παιδάκι με τους στίχους σου μ' εξαπατάς 

Απόδοση 

Κώστας Τσιαχρής 

..............................................................................................................................................

πωτωμαι = πετάω 

θοίνη=φαγητό ,δείπνο ,συμπόσιο 

εἰλαπίνη =δείπνο ,γιορτή ,συμπόσιο που παρατίθεται από έναν οικοδεσπότη 

αὐλίσκος= μικρό καλάμι ,μικρός αυλός 

λιγύφθογγος = αυτός που έχει καθαρή και διαπεραστική φωνή 

δνοφερός=ζοφερός ,σκοτεινός 

κεύθεα =τα βάθη της γης  

πολυκώκυτος= πολυθρηνητος , θρηνωδης 

ἄφθιτος = άφθαρτος 

στρωφωμαι =περιφέρομαι ,στρέφομαι γύρω από 

ἀτρύγετος =άκαρπος ,άγονος ,έρημος 

ἐφημαι =κάθομαι πάνω σε κάτι  

ἰοστέφανος=στεφανωμένος με βιολέτες 

ὄφρα=έως , μέχρι 

αὐτὰρ= πάντως , όμως , οπωσδήποτε 

Σόλων " ἐκ νεφέλης πέλεται...

 

ἐκ νεφέλης πέλεται χιόνος μένος ἠδὲ χαλάζης,

βροντὴ δ᾽ ἐκ λαμπρῆς γίγνεται ἀστεροπῆς·

ἀνδρῶν δ᾽ ἐκ μεγάλων πόλις ὄλλυται, ἐς δὲ μονάρχου

δῆμος ἀϊδρίηι δουλοσύνην ἔπεσεν.

λίην δ᾽ ἐξάραντ᾽ ‹οὐ› ῥάιδιόν ἐστι κατασχεῖν

ὕστερον, ἀλλ᾽ ἤδη χρὴ ‹καλὰ› πάντα νοεῖν.

Από τα σύννεφα ορμάει με λύσσα  χιόνι και χαλάζι 

Κι απ'τη λαμπρή αστραπή γεννιέται η βροντή 

Κι η πόλη αφανίζεται από άντρες κρατερούς 

Ο δήμος έχασε τα λογικά του 

μπήκε κάτω απ' το ζυγό τυράννου 

που ο νους του σκαρφαλώνει στα ψηλά 

Κι είναι   άθλος έπειτα να τον  κρατήσεις χάμω 

Τα πάντα πρέπει να ζυγίζεις από πριν καλά 

Κώστας Τσιαχρής 

Δημήτρης Μιχελουδάκης "Συντηρητής ουράνιων τόξων"

 

Εκδόσεις Στίξις 

"Στην τέχνη",  γράφει ο Mark Schorer(1) ,και κατά συνέπεια και στην ποίηση,  "η ομορφιά και η αλήθεια απαρτίζουν μία αδιαίρετη ενότητα" .Αναλογα με τον βαθμό επίτευξης αυτής της ενότητας κρίνεται το αισθητικό αποτέλεσμα ενός καλλιτεχνικού έργου .Η αλήθεια είναι ότι τον τελευταίο αιώνα , μετά  την επέλαση καλλιτεχνικών κινημάτων όπως ο υπερρεαλισμός ,ο ντανταϊσμός ή ο φουτουρισμός, η παραπάνω ενότητα τέθηκε αρκετές φορές υπό αμφισβήτηση , με το βάρος της πλάστιγγας να γέρνει περισσότερο προς το μέρος της ομορφιάς παρά  της αλήθειας. Όπερ πολλές φορές σήμαινε στην ποιητική παραγωγή των τελευταίων ετών την αποθέωση της φόρμας , της τεχνικής ή  του σημαίνοντος,   και αντίστροφα την παραμέληση ή και  εγκατάλειψη  του σημαινομένου,  με μια περίπου φοβική αντιμετώπιση και  με στόχο την απαγκίστρωση από το εφήμερο και πεπερασμένο  . Από την άλλη πλευρά , ως αντίδραση αναπτύχθηκε ένας σχεδόν ωμός ρεαλισμός , ο οποίος στέκεται σκεπτικός  απέναντι στις  απόπειρες της απόλυτης  απελευθέρωσης του πνεύματος από την έλλογη ερμηνεία της πραγματικότητας , αποφεύγοντας  τη διατύπωση ενός ακυβέρνητου  λόγου που  αμφισβητεί  τους γραμματικούς και συντακτικούς κανόνες της γλώσσας  και μένοντας προσκολλημένος στην απλή αναπαράσταση μιας συγκίνησης ή στην "ένστιχη" οργάνωση μιας σειράς λογικών προβληματισμών (ας πούμε η ποίηση του  Σακαλή  ή της Μπακονίκα ) . 

Αφορμή για τις παραπάνω παρατηρήσεις μου έδωσε ο ίδιος ο Δημήτρης Μιχελουδάκης με την αφιέρωση που μου έκανε στο αντίτυπο του παρόντος βιβλίου. Γράφει : "Ο γέρο Χάιντεγκερ έλεγε πως το να προσπαθεί κανείς να γίνει κατανοητός είναι αυτοκτονία για τη φιλοσοφία.  Στην ποίηση ,νομίζω, αυτή η σκέψη περνάει τα όριά της : αν κάποιος προσπαθεί να γίνει κατανοητός ,η ποίηση θα τον εκδικηθεί ,θα του κρύψει το φως , θα τον υποχρεώσει   να ζει στο  κίβδηλο και άχρονο τώρα" . Στο νέο ποιητικό του βιβλίο  η πρόθεση αυτή είναι σαφής. Ο "συντηρητής"  του  αρνείται  ενσυνείδητα την επικράτεια του κατανοητού και γυαλίζει τα εργαλεία του για τη λεκτική συναρμολόγηση του ακατανόητου. Κι εδώ θα μπορούσε να σκεφθεί κανείς ότι μια τέτοια επιδίωξη ενέχει τον κίνδυνο να περιοριστεί  σε μια ποιητική ιδιόλεκτο της οποίας η ετερότητα αντί να φωτίζει τη δημιουργία , τη συσκοτίζει και την καθιστά υποτακτική στην ψυχρότητα της φόρμας . Αλλά κάτι τέτοιο  δε συμβαίνει , για τον απλούστατο λόγο ότι ο Μιχελουδάκης γνωρίζει σε ποιο άτοπο περπατά. Γνωρίζει τη μορφολογία του , τις πηγές και τις εκβολές του ,και ως εκ τούτου κρατά με αρκετή δύναμη τα σκοινιά  , για να κουμαντάρει εκείνες τις φυγόκεντρες τάσεις που μπορούν να παρασύρουν κάθε ποιητή και καλλιτέχνη σε μια αυτάρεσκη  περιστροφή γύρω από ένα μεγαλοπρεπές τίποτε . 

Για λόγους  προφανείς  ο "συντηρητής" ως ποιητική σύλληψη μου φέρνει στο μυαλό τη μεταφυσική του ουρανού στην ποίηση του Σαχτούρη και του Καρούζου , ποιητών στους οποίους αποτίνει φόρο τιμής ο Μιχελουδάκης στην παρούσα συλλογή . Ο ουρανός ως μοτίβο εσωτερικότητας ,πνευματικότητας ,χιμαιρικότητας, απόδρασης , αναβάπτισης  ,  καταγωγής, έσχατου προορισμού, που διαπερνά σε μεγάλο βαθμό τη γραφή των δύο παραπάνω ποιητών ,είναι παρών και στον "συντηρητή" , όχι τόσο ως λέξη-σύμβολο όσο ως βαθύτερο φόντο μιας υπερβατικότητας  μέσα στην οποία  γεννιούνται τα υλικά των ποιημάτων και θεμελιώνεται το ποιητικό γίγνεσθαι (αδυνατώ να πω ό,τι  δεν έχει πυρετό /γι'αυτό έπλεξα έναν ουρανό κυρίως με το δάκρυ ). Στο πλαίσιο αυτό , η "πόλη χωρίς όνομα " , το "φαντασιοπλάνο " , ο αφηγητής που μιλά "άπταιστα ουράνια τόξα" , το φεγγάρι σταλαγμίτης που κάθεται στο ταβάνι σα νυχτερίδα ή τα "νεκραστέρια" μαρτυρούν λίγο ως πολύ ότι το βλέμμα του ποιητή αναζητεί  εκείνη τη στάθμη όπου συντελείται η  "ουράνια"  απαγωγή της τέχνης . Την ίδια στιγμή βεβαίως που επιχειρείται η υπερβατική αυτή αναζήτηση,  η ματιά του "συντηρητή" κατορθώνει να αντισταθεί στη γοητεία της άνευ όρων παράδοσης  στο ουράνιο και δεν ξεχνά  την άλλη καταγωγή της ,τη σάρκινη .Μέσα λοιπόν στην πόλη δίχως όνομα  κι ενώ από πάνω της στέκει φύλακας άγγελος της πνευματικότητας της ο συντηρητής ουράνιων τόξων , εξακολουθούν οι άνθρωποι να ερωτεύονται παράξενες κοπέλες που περπατούν "με το λαιμό λυγισμένο ,όπως τα πορτρέτα του Μοντιλιάνι " ή που τα καλώδια των ακουστικών τους ταλαντεύονται σαν τεράστια σκουλαρίκια , συνεχίζουν να παλεύουν με τα "μυώδη " κύματα τα  προσφυγόπουλα ,  συνεχίζουμε  να καίμε τα "αλλόκοτα κούτσουρα" με το σκεπτικό ότι "όλα την ίδια δουλειά κάνουν". 

Αλλά αυτό που θα πρέπει  κυρίως  να προσεχτεί είναι ότι η ποίηση του Δημήτρη Μιχελουδάκη είναι λίγο ως πολύ συγκρουσιακή ,  "αρυθμήσιμη" . Συγκρούεται με το εθιμοτυπικό ("αδυνατώ να πω ό,τι δεν έχει πυρετό")  , με τις γλωσσικές και ιδεολογικές νόρμες ("τα παρακρατικά ελληνικά ") , με τον δημιουργό της ("ξέρεις: μ'αγαπάω -δεν μ'αγαπάω") και με τον ίδιο της τον εαυτό ("το ποίημα δεν είν'η ευθεία που κοιτάς" ). Αφουγκράζεται τον παλμό της καθημερινότητας και την ίδια στιγμή βουλώνει τ' αυτιά της ,γιατί δεν αντέχει την αρρυθμία αυτού του παλμού . Γιατί βλέπει γύρω της θαύματα που οι άλλοι τα προσπερνούν και γιατί δυναμώνει μέσα της η επιθυμία ν' αποκτήσουν αιχμηρή υφή τα πιο ακίνδυνα συναισθήματα .Γιατί " το παν είναι να κάνεις το βαμβάκι να κόβει ". Υπάρχει λοιπόν  διάχυτο ένα κλίμα βρασμού,το οποίο επενδύεται θεματολογικά με μοτίβα όπως η μοναξιά (" Έλα να καθίσουμε εδώ /όλοι εμείς οι δυο μας /στην αμετάφραστη γωνιά του κόσμου/ να γίνουμε μία συνομιλία/ να πετάξουμε τις πανοπλίες") , ο τερατώδης χαρακτήρας της ζωής των πόλεων ( "το μετρό είναι μία πελώρια ουρά χωρίς σώμα /βρυχάται/ χάνεται με ένα σάλτο /και τρέχει πάνω στο σκοτάδι /η ραχοκοκαλιά/ είμαστε εμείς/ σε ταχύρυθμα μαθήματα κάτω /απ' το χώμα") , η υποκρισία  ("αφού της εμπιστεύτηκε τις πληγές του /την πανοπλία του  της χάρισε /εκείνη ανακουφισμένη /τον χώρεσε /στο φέρετρο") , η ασφυξία της καθημερινότητας ("μόλις χτυπήσω κάρτα/ ρυτιδώνουν   /το κυνηγητό /τα μήλα /η μακριά γαϊδούρα/ στην έξοδο/ έχει μείνει /ένα παιδάκι /μόνο /που ακόμα δεν τολμάει /να φτάσει/ ως το  εκατό")και  η αναζήτηση  ποιητικής και κατ' επέκταση εσωτερικής ταυτότητας("μπορείς να γράψεις με μία σου μόνο φλέβα ; αυτή του ρίγους λέω").

Το άλλο κομβικό στοιχείο στον "Συντηρητή ουράνιων τόξων" είναι η οικειοποίηση μιας  παιδικής οπτικής γωνίας στην παρατήρηση της πραγματικότητας, οπτικής που επιτρέπει στον αφηγητή να αψηφά τους νόμους της βαρύτητας των λέξεων και με τη μεταμορφωτική δύναμη της φαντασίας να  πυροδοτεί τη δική του "βόμβα από παραμύθι" . Έτσι ,  ενώ όλοι κατεβαίνουν από το "φαντασιοπλανο" , η "παιδική ανάμνηση (...) κρατιέται με τα δόντια" και " κρύβει στο μπουφάν της έναν πάνθηρα με φτερά". Δεν έχω αμφιβολία ότι αυτό που αποτυπώνει ποιητικά ο Μιχελουδάκης είναι η δική του εκδοχή της  ουτοπίας , το "είναι"  μέσα στις δικές του συντεταγμένες ,αυτές που ορίζει ο ανοικειωτικος φακός (2) της λογοτεχνίας (" έτσι κοψοχρονιά που έδωσα τα σύννεφα /δε βρίσκω χειρολαβές/για αυτόν τον κόσμο" ). Σ' αυτή λοιπόν την ουτοπική "πόλη χωρίς όνομα" η ανάμνηση της παιδικής εκστατικότητας απέναντι στα θαύματα του κόσμου διαδραματίζει έναν πρωταρχικό ρόλο και γίνεται  κινητήριος μοχλός έμπνευσης . Με άλλα λόγια , η ουτοπία και η παιδικότητα αποτελούν τα σύνεργα της αντικειμενικής συστοιχίας(3) την οποία συνειδητά ή ασυνείδητα επιτυγχάνει στο έργο του ο ποιητής.

Εξίσου δυναμική παρουσία στα ποιήματα αυτής της συλλογής έχει το απροσδόκητο με τη μορφή των τυχερών παιχνιδιών. Ο κόσμος παρομοιάζεται με "κρουπιέρη" που ανακατεύει και μοιράζει τους ανθρώπους , τα ποιήματα αναγνωρίζονται  ως ζάρια που λιποτακτούν από το "στρατόπεδο της Στατιστικής", η ζωή απελευθερώνεται από τα όρια της και μπορεί να "φέρνει ελεύθερα εφτάρες ". Η τύχη, επομένως , αντιμετωπίζεται ως φιλοσοφικό μέγεθος που νοηματοδοτεί τη ζωή και τη γλώσσα , υπενθυμίζοντας τη ρευστότητα και των δύο .Ειδικά ,  η  τελευταία παρατήρηση  σχετικά με τη ρευστότητα του γλωσσικού κώδικα έχει ίσως ιδιαίτερη βαρύτητα ,δεδομένου ότι ο ποιητής τραβάει συχνά το χαλάκι κάτω από τα πόδια των λέξεων και τις αφήνει να γλιστρήσουν , να σπάσουν τα μούτρα τους και να ξανασηκωθούν μόνες τους ανανοηματοδοτημένες και ακμαίες , δηλώνοντας μας με επίμονο τρόπο ότι καμία γλωσσική δομή δεν πρέπει  να θεωρεί τον εαυτό της ακαταμάχητο και δεδομένο .Την επιλογή αυτή επιβεβαιώνει και  η λεξιπλασία  , και  λέξεις όπως "αριθμοκάγκελα" , "νεκροδρόμιο" , "θανατάδικο", "φαντασιοπλάνο", "αλγοθραυστικό"  φανερώνουν  όχι απλώς τη δημιουργική ή  αιρετική ματιά  του ποιητή πάνω στη γλώσσα , αλλά και την  ομορφιά που αναβλύζει μέσα από  τη μεταβλητότητα αυτής της γλώσσας . 

Για να επανέλθω στην αρχική παρατήρηση περί ομορφιάς και αλήθειας , ο Roland Barthes (4)επισημαίνει ότι ένα λογοτεχνικό έργο δεν είναι ποτέ εντελώς άνευ νοήματος και ποτέ τελείως ξεκάθαρο .Πρόκειται ,κατά κάποιο τρόπο ,για ένα αιωρούμενο νόημα .Νομίζω ,λοιπόν , ότι ο "Συντηρητής" πετυχαίνει απόλυτα αυτή την ισορροπία ανάμεσα στο ξεκάθαρο και στο υπαινικτικό , αφήνοντας τον απαραίτητο ζωτικό χώρο τόσο στην αλήθεια όσο και στην ομορφιά του λόγου του 

Κώστας Τσιαχρής 

Παρατηρήσεις 

1.Mark Schorer , Η τεχνική ως ανακάλυψη 

2.Ανοικειωση : σύμφωνα με τους φορμαλιστες η πραγματική λογοτεχνία δεν πρέπει να αντανακλά απλώς την πραγματικότητα αλλά να την παρουσιάζει μέσα από ένα ιδιόμορφο πρίσμα 

3. Αντικειμενική συστοιχία:  ένα αντικείμενο μία κατάσταση μία ακολουθία γεγονότων που ανακαλεί μία συγκίνηση στο νου του αναγνώστη (T.S.Eliot) 

4.Roland Barthes , Η κριτική ως γλώσσα 

Κώστας Τσιαχρής Αναζήτηση πολυφωνίας

 

Τρεις φωνές όλες κι όλες έμαθα να μιλάω 

Του θεού 

που χήρεψε νιόπαντρος από την αγάπη 

Της αγάπης 

που την αποπλάνησε ανήλικη το μίσος 

Του μίσους 

που αναζητά εναγωνίως εκδότη 

να τυπώσει τα απομνημονεύματα του 

Κώστας Τσιαχρής Ετεροδικίες

 

Το λουλούδι που μαράθηκε 

κατά παράβαση του κώδικα καλής ανθοφορίας 

θα δικαστεί με  νόμους  λουλουδιών

κι ας είναι τατουάζ στο μπράτσο ενός τρελού 

Το πουλί που ξέφυγε από τον σχηματισμό

και πέταξε σε μια δική του ολόδικη γραμμή 

θα δικαστεί με δίκαιο των πουλιών 

κι ας συμμετέχει  σε επίδειξη μαχητικών αεροσκαφών 

Ο ποιητής που κήρυξε τον πόλεμο στην υστεροφημία του

γυρνώντας τα καλάσνικοφ επάνω στα γραπτά του 

θα κριθεί με τους κανόνες ποιητών 

κι ας είναι ένας κοινός εγκληματίας πολέμου 

Από τους τρεις ο πιθανότερος 

για ισόβιο εγκλεισμό  στο αμάρτημα του 

Είναι ο ποιητής 

Κώστας Τσιαχρής Σφετεριστής τίτλων ευγενείας

 

Γινόταν μια στέψη.

Μέσα στην αίθουσα των τροπαίων. 

Ένα μικροσκοπικό  κεφάλι 

που μπορούσε να  ταιριάζει 

σε οποιοδήποτε κορμί 

αποσπάστηκε  απ' το πλήθος

αλαλάζοντας το στέμμα μου ανήκει 

Θάνατος Κρεμάλα στον  σφετεριστή 

Το θεόρατο κεφάλι που στεφόταν 

έμεινε  κοκαλωμένο

Γύρισε και κοίταξε με μίσος 

το κεφάλι - νάνο 

Ύστερα ξέσπασε 

σ' ένα τρομαχτικό χαχανητό

Μα πώς τολμάτε; Πώς τολμάτε ;

Να ζητάτε για τα μέτρα σας 

ένα πελώριο στέμμα ; 

Θα σας λιώσει κάτω απ' την ευθύνη  της 

η Ποίηση 

Κι είναι χωρίς επιστροφή 

Μονόδρομος αυτοκτονίας 

όταν  θελήσει μια μισοριξιά 

να κρύψει κάτω από ένα στέμμα 

τη θωριά 

ή το μπόι που της λείπει 

Κώστας Τσιαχρής Αυτεπίστροφο

Αγαπημένο σώμα.

Σε πέταξα μακριά με δύναμη 

Για την ειρήνη των ματιών και των ενστίκτων μου 

Και δεν έχω πια το βάρος σου μέσα  στο βάρος μου 

Και δεν κάθεται η σκιά σου κάτω απ' τη σκιά μου 

Ο ύπνος μου δεν πολεμάει με τον ύπνο σου 

για λίγο παραπάνω πάπλωμα 

Κι είμαι γαλήνιος  

που ξεμπέρδεψα  από σένα μια για πάντα 

Από τη μυρωδιά σου που έπνιγε τη μυρωδιά μου 

Τα γουργουρητά στο έντερο μέσα στη νύχτα 

Ήρεμα σκυμμένος πάνω στο απολυτήριο 

μελετάω  τη φωνή μου με  λυγμούς χαράς 

Χωρίς εσένα και χωρίς εμένα να διψάω για σένα 

Αλλά τα ξημερώματα 

άκουσα  το σφύριγμα να δυναμώνει. Επέστρεφες. 

Πιο γρήγορα απ' το φως μέσα στο φως μου 

Πιο φλογερά  από την ανάσα της ανάσας μου 

Σα δικαστής που δίκαζε  το δίκιο του 

Ίσα που πρόλαβα να πω  - Εσύ ; 

Μου τσάκισες  το κούτελο 

Κι έπεφταν ματωμένα στη φωνή  μου

τα μελλοντικά μας χρόνια 

Κώστας Τσιαχρής Κατεδάφιση αυθαιρέτου

Δε χρειάστηκε 

μπουλντόζα

δυναμίτης 

κομπρεσέρ 

Για να γκρεμίσω 

αυτό το αυθαίρετο

που έτσι θέλω 

χτίστηκε 

λαδώνοντας

τη διαφθορά μου 

κάτω από τη μύτη 

μιας  ελπίδας 

ότι τίποτε ξανά 

δε θα με πλήγωνε 

που υψώθηκε 

σαν άγχος 

με σκέπη 

και 4 πατώματα 

μέσα στο δάσος 

της  καρδιάς μου 

Χρειάστηκε 

μονάχα 

ένα λεπτό 

αυτοταπείνωσης 

ένα κατέβασμα 

στη σκοτεινή υπόγα 

για να νιώσω 

που οι ρωγμές 

αγκάλιαζαν 

φοβέριζαν 

για τα καλά 

το κτίσμα 

Κώστας Τσιαχρής Μέσα στη μουσική

 

Ακούγοντας εκείνο τα παλιό ρεμπέτικο τραγούδι

Ρώτησες τι να'ναι η έκσταση μέσα στη μουσική

Να βγαίνει το τραγούδι για περίπατο στα μάτια μας  

σου απάντησα 

Αλλά ήδη ζούσες το τραγούδι 

Πέθαινε κάτι παλιό πάνω στη γέννα του 

Γεννιόσουνα ξανά ο ίδιος άνθρωπος 

αλλά με άλλες νότες 

Κι έπαιζε η συναυλία 

μέσα στο αίμα 

της  πιο ανθρώπινης καταγωγής σου 

Έπαιζαν το γέλιο ,η καλημέρα ,ο έρωτας 

Γινοσουν τώρα από λάρυγγας στεγνός 

φωνή που έτρεχαν από τους φθόγγους της 

ποτάμια 

Σοβαρή λογοτεχνική πρόταση ή μόδα ;

 

Δεν ξέρω αν πρόκειται για τάση που υπαγορεύεται  από τις όποιες οδηγίες  δίνουν τα εργαστήρια δημιουργικής γραφής ,αν ξαφνικά επανεκτιμήθηκε από συγκεκριμένους εκδοτικούς οίκους ή περιοδικά  η  ιδιομορφία της ποιητικής των beat λογοτεχνών , αν ανακαλύφθηκε ως νέα Αμερική ο Μπουκόφσκι  , αν είναι απλώς η νέα μόδα στον ποιητικό λόγο ή (λίγο απίθανο) αν όλη αυτή η τακτική συνιστά ένα ιδιάζον γνώρισμα της ποιητικής φυσιογνωμίας μιας νέας λογοτεχνικής γενιάς . Το γεγονός  είναι, πάντως ,ότι όσοι παρακολουθούν τα ποιητικά δρώμενα θα έχουν ίσως διαπιστώσει τον τελευταίο καιρό μια συστηματική χρήση από τη μεριά πολλών , κυρίως νέων σε ηλικία ,ποιητών και ποιητριών μιας γλώσσας προκλητικής , αφτιασιδωτης , απογυμνωμένης από ηθικά στερεότυπα , σχεδόν υβριστικής και ωμής. Λέξεις άλλοτε προσβλητικές και "άβολες" μέσα στον ποιητικό λόγο,  κατά κάποιο τρόπο "αριστοφανικες" , εμφανίζονται πλέον με αξιοθαύμαστη συχνότητα στη γραφή αυτών των ποιητών και προσπαθούν να επιβληθούν ως σημαινόμενα που δημιουργούν μια ατμόσφαιρα ή και προκαλούν αισθητική απόλαυση .Ασφαλώς , ούτε ηθικολόγος είμαι ούτε προκατειλημμένος απέναντι σε οποιαδήποτε νέα τάση ή δοκιμή . Δεν πιστεύω ότι υπάρχουν λέξεις κατάλληλες για την ποίηση και για τη λογοτεχνία εν γένει, και λέξεις απορριπτέες και ανάρμοστες .Κάτι τέτοιο θα καταστρατηγούσε την ιδέα της ελευθερίας της τέχνης και θα αποτελούσε μια μορφή λογοκρισίας. Το ζήτημα ,ωστόσο , είναι αν πίσω από αυτή την απενοχοποίηση του χυδαίου στη γλώσσα υπάρχει μια βαθύτερη  αισθητική  στόχευση ή  ένας φιλοσοφικός πυρήνας,  που θα πείθουν αληθινά για τη διατήρηση του καλλιτεχνικού χαρακτήρα του εγχειρήματος και δε θα μοιάζουν με απλές πιστολιες στον αέρα για τις εντυπώσεις .Συνεπώς , κατά τη γνώμη μου ,ναι , και "ο κώλος", "το μουνί",  "η ψωλή " ," το γαμήσι" μπορούν να βρεθούν μέσα στο αίμα της ποίησης ,αρκεί να μην αποτελέσουν θρόμβο που θα της προξενήσει το μοιραίο έμφραγμα .  Σας παραθέτω ορισμένα αποσπάσματα από ποιήματα διαφορετικών ποιητών ,αφήνοντας να κάνετε τη δική σας αποτίμηση 

"Αγνοώ.

Σκατά.

Τη βλέπω.

Τομάτα.

Την κοιτάζω σαν αλλοτινή ντομάτα.

Σαν φρούτο του θέρους.

Το χειμώνα αρχίδια;

Αρχίδια το χεμώνα." 

"Αν είσαι στρέιτ το νετφλιξ να το βάλεις στον κώλο

σου,

εμένα με νανουρίζει

αλλά δεν θα με γιατρέψει ποτέ" 

"Aν τα μουνι@

σας ήταν όπλα

θα κυκλοφορούσατε

ελεύθερα

χωρίς περιορισμούς

κι αυτός είναι

ένας τρόπος να δεις τα πράγματα

Με τούτο δω

δεν σας προτρέπω

να κάνετε τα μουνιά@ σας όπλα

ή οτιδήποτε άλλο

Απλά παρατηρώ

πως οι άνδρες

αγαπούν περισσότερο

τα όπλα

από τα μουνι@

Και αυτός

ίσως να είναι

ένας ορισμός

της πατριαρχίας"

"Κοροϊδεύουν

Ξέρουν πως παρακολουθώ

Σκέφτομαι

Αν το κλάμα

Είναι η  λύση

Ή

Μια γερή κλοτσιά στ’ αρχίδια"

"Μπλεθαμμένος από κύμα

Και νεκρός από κύημα

Πολύ αργότερα

Συναντηθήκαν, ναι.

Και μιλήσαν για την θάλασσα

Ή τα νερά της κοιλιάς σου

Η ομορφιά

Να ξέρεις

Και μες τα σκατά

Σου

Πάει

Κι ανεμίζει

Σημαίες καθαρίστριας" 

"Γιατί δεν συμπαθώ

Καθόλου

Τους φαραώ

Σαν άρχοντες

Η ιστορία της λαιμητόμου

Τους έπρεπε

Και νωρίς ήταν

Αλλά

Αυτού του μαλάκα

Καλά του κάνανε" 

"Η γιαγιά μας η καλή

που εχήρεψε μικρή

είχε άντρα τον παππού μας

ταγματάρχη από σχολή.

Κάθε τόσο της κολλούσα

και της έλεγα:

γιαγιάκα,

χήρα είσαι, βρες βρε κάποιον

με πολλά πολλά λεφτάκια.

«Κρεμασμένες να τις έχω

τις ψωλές σ’ έναν κορμό

μήτε να τις βλέπω θέλω

μήτε να τις ακουμπώ».

Τότε εγώ ανακουφίσθην

είχαν όλα πια λυθεί.

Η πουστρίλα στη φαμίλια

ήταν κληρονομική" 

Κώστας Τσιαχρής