Ο θρυμματισμένος κόσμος της Φροσούλας Κολοσιάτου

     Ως  συνειδητοποιημένος  ειδωλολάτρης αρέσκομαι  στο να χτίζω κρυφούς προσωπικούς χώρους μέσα στους οποίους αποθέτω με πολύ μεγάλη αγάπη μικρά κομμάτια τέχνης . Εκεί  λοιπόν γδύνομαι τη  λογική  και επιστρέφω στην πρωτόγονη γύμνια μας , την καμωμένη με τις ευλογίες  του πλατωνικού "επιθυμητικού". Κολυμπάω σε μιαν απέραντη  στιγμή που περιπαίζει τις ορατές  εκδοχές της πραγματικότητας και προκαλεί το αφανέρωτο να εκτεθεί  στο φως .Γιατί νομίζω πως αυτό είναι η τέχνη : μια τιτάνια μάχη του ανθρώπου με το αφανέρωτο , μια συνωμοσία με τον προσωπικό μας μύθο ,για να κρατηθούμε λίγο ακόμα στις άμορφες περιοχές του ,προτού μας συνεπάρει οριστικά ο χείμαρρος που λέγεται λογική . Όποτε βρίσκω επομένως την ευκαιρία ,θολώνω λίγο το τζάμι της καθημερινότητάς μου , για να μπορώ πάνω στην πάχνη της να ζωγραφίζω με το δάχτυλο δράκοντες και βασιλοπούλες ,όνειρα μέσα σε  ρευστό περιτύλιγμα .Μόνο έτσι μπορώ και βάζω την ανθρωπιά μου σε κίνηση ,μόνο  έτσι γλυκαίνει μέσα μου ένα κομμάτι πικρό που το σωρεύουν με πείσμα και με αναλγησία, μέρα με την ημέρα , άλλοι. Ανάμεσα σ'αυτές τις αλλόκοτες  ζωγραφιές που  αναστατώνουν κάποτε το βλέμμα μου  είναι και η ποίηση  της Φροσούλας Κολοσιάτου . 

    Παρόλο που τ' όνομά της είναι  γνωστό  σε όσους  παρακολουθούν τις εξελίξεις  στο χώρο της νεοελληνικής ποίησης μετά το 1970 ,θα μπω στον κόπο να σας τη συστήσω .Γεννημένη στη Λάρνακα της Κύπρου  ,η ποιήτρια ανήκει  λογοτεχνικά στη λεγόμενη «γενιά της εισβολής» ,σε  έναν κύκλο Κυπρίων δημιουργών  που το έργο τους στιγματίστηκε έντονα από το γεγονός της κατοχής μεγάλου τμήματος του νησιού από τους Τούρκους εισβολείς το 1974. Ως εκ τούτου το στοιχείο του πατριωτικού  ρομαντισμού χαρακτηρίζει  σε ένα  σημαντικό βαθμό το έργο πολλών από τους ποιητές εκείνης της γενιάς ,χωρίς αυτό να σημαίνει  απαραίτητα  ότι πρόκειται  για μια μανιέρα που δεν επέτρεψε  στους δημιουργούς να  αφήσουν πίσω τους  αξιόλογο έργο .Η Κολοσιάτου  ξεκίνησε  τη λογοτεχνική διαδρομή της  λίγο αργότερα ,το 1979 ,με την «Κατοχική εποχή» κι από τότε μέχρι σήμερα έχει  δημοσιεύσει  άλλες  έξι ποιητικές  συλλογές , κατορθώνοντας  μάλιστα να αποσπάσει και  τιμητικές  διακρίσεις για τις δουλειές της .

   Το πρώτο στοιχείο που θα παρατηρήσει κανείς μελετώντας την ποίησή της είναι ο διάλογος με την ηλικία , με το χρόνο . Ο χρόνος ωστόσο δεν αντιμετωπίζεται ως μία ποιότητα με απροσδιόριστα χαρακτηριστικά ,ως μία φιλοσοφική  σύλληψη που απλώς  εξιδανικεύεται ή  ξορκίζεται από την ποιήτρια .Έχει συγκεκριμένες αποτυπώσεις  σε απτά  καθημερινά  αντικείμενα , σε αγαπημένες μνήμες από το παρελθόν ,σε πρόσωπα που συμβολίζουν μια αλλοτινή  ευτυχία καμωμένη με τα ευτελέστερα υλικά , με  μυρωδιές   και  αγγίγματα . Ακόμη και το βάρος της τραγωδίας  του τόπου της  η ποιήτρια το αποδίδει με  όρους που παραπέμπουν στη φθοροποιό δύναμη του χρόνου ,το μεταφράζει  ως απότομο γέρασμα του δικού της σώματος [Η θλίψη σου πλανιέται στα μάτια μου/Και μας ανήκει / Σήμερα θα' χω γεράσει πάλι απότομα]. Η γενικότερη   όμως αίσθηση που αφήνουν πολλά ποιήματα είναι  εκείνη μιας  βαθιάς νοσταλγίας για  κάτι που έχει αφεθεί οριστικά στο παρελθόν και  είναι αδύνατο πια να επιστρέψει .Η  μετάβαση μάλιστα  σ' αυτό γίνεται με μια τεχνική που θυμίζει το κολάζ . Το λέει άλλωστε η ίδια  η δημιουργός «Κάνω κολάζ αγαπημένων ανθρώπων που μπαίνουν μέσα  σ' άλλες  εποχές» . Χωρίς να  φεύγει κάτω από τα πόδια της το παρόν , χωρίς να μπορεί να κατηγορηθεί ότι παγιδεύεται μέσα στις ψευδαισθήσεις της , αρπάζει μια εικόνα από δω ,μια εικόνα από κει , μια κίνηση , ένα νεύμα , και τα συντάσσει  σε ένα σύνολο  μέσα στο οποίο κυριαρχεί η χαμένη αθωότητα ενός άλλου κόσμου . Σ' αυτό τον κόσμο έχουν θέση η συνομιλία με νεκρά αγαπημένα πρόσωπα που επιστρέφουν για να βάλουν σε τάξη τα πράγματα [ Μια γυναίκα ωραία , η μάνα μου , με κοιτάζει πίσω απ' τα γυαλιά της /Γλιστράει μέσα από στρατιές αγγέλων /Είναι γλυκιά και όμορφη μα είναι πεθαμένη/Μου φτιάχνει το παιδί στην αγκαλιά , χαμογελάει ]  ,η ανάκληση  τρυφερών εικόνων της παιδικής ηλικίας που κρατιούνται μέσα σε ντουλάπια όπως τα φρεσκοσιδερωμένα  ρούχα  [Παιδικές φιγούρες που τις σιδέρωσες μες στο δωμάτιο/ Τις δίπλωσες μες στις ντουλάπες  και τις φύλαξες ], οι εξομολογήσεις μεσήλικων γυναικών που θαρρείς παλεύουν για να  κρατήσουν για λίγο ακόμη την άμμο  της ηλικίας τους στο πάνω μέρος της κλεψύδρας [Έχω ήδη κρεμάσει ανάποδα /Τους καθρέφτες της σκέψης μου /Για να μη βλέπω τους φόβους μου], η  παρηγορητική   λειτουργία  του ύπνου ,ο οποίος δίνει τη δυνατότητα στο ποιητικό  υποκείμενο να απαλλαγεί προσωρινά από την ασκήμια του  παρόντος και  να μεταφερθεί σχεδόν σωματικά  σε  στιγμές  περασμένης   ευφορίας [Μυστική σύμβαση με τον ύπνο έχει / Η νοσταλγία  της επιστροφής] [Να έρθει ένας ύπνος γλυκός ν' απαλύνει τις σκέψεις σου] [Θα χρειαστώ  ένα  διαβατήριο  να αποδράσω /Έναν ύπνο  ας μοιάζει με θάνατο].

     Θα τολμούσα να πω ότι μέσα από την ποίηση της Κολοσιάτου  ξεπροβάλλει ένας θρυμματισμένος κόσμος , μια πραγματικότητα της οποίας τα κομμάτια ευελπιστεί να συρράψει η ποιήτρια .Όχι τόσο για να δημιουργήσει ένα σύνολο μέσα από το οποίο να μεταφέρει την εικόνα της ,όσο για να δείξει πως λειτουργούν μέσα στη μοναδικότητά τους αυτά τα κομμάτια ,ως αυτόνομες στιγμές μιας ζωής μοιρασμένης ανάμεσα σε δύο διαφορετικές  διαστάσεις , σε δύο αλληλοσυγκρουόμενα χρονικά επίπεδα .Υπό αυτό τον όρο , τα ποιήματά της  μοιάζουν με συστάδες από σπασμένες  εικόνες που διατρέχουν με αστραπιαία  ταχύτητα την απόσταση μεταξύ του κάποτε και του τώρα .Ξεκινούν από ένα μικρό ερέθισμα  , περιφέρονται μέσα σε διαφορετικά τοπία χρόνου , συλλαμβάνουν αθέατες λεπτομέρειες  και  τις οδηγούν στο κέντρο της προσοχής του αναγνώστη , κάνουν το λίγο να φαίνεται πολύ και το αντίστροφο , μεταφράζουν το υπαρξιακό άγχος σε λέξεις, απαιτούν να τα προσεγγίσει κανείς κομματιάζοντας και όχι συγκεντρώνοντας τη σκέψη του .

   Το βίωμα υπάρχει ασφαλώς ,είτε αυτόδηλα  δοσμένο είτε υπαινικτικά . Στιγμές από τη ζωή της ποιήτριας ,από τον κόσμο μέσα στον οποίο κατέθεσε το σώμα και την ψυχή της ,από  τις εικόνες και τα σύμβολα που αγκαλιάστηκαν μ' αυτό τον κόσμο ,υπάρχουν σε πολλά ποιήματα [Βγαίνω με τα γκρίζα μαλλιά μου/ Φέρνοντας τοπία μέσα από άλλους αιώνες/Ξενόγλωσσα βιβλία  στην τσάντα /Στη γιορτή της ανάγνωσης/ Διαβρωτικό φθινόπωρο να γλείψει /Τ' αλάτι του καλοκαιριού και τις έγνοιες μου]. Δε θα έλεγα όμως ότι η ποίηση της Κολοσιάτου είναι  αποκλειστικά πρωτοπρόσωπη .Δεν εκθέτει εύκολα το εγώ  η ποιήτρια στους στίχους της , όσο κι αν το βιωματικό στοιχείο είναι  προφανές .Συχνά επιλέγει το τρίτο πρόσωπο για να μιλήσει για δικά της τραύματα ή αφήνει τα τραύματα αυτά να  περιβληθούν έναν πανανθρώπινο  μανδύα [Μια πλανόδιος /Με πρόσωπο που είναι δύσκολο/Να το ορίσεις / Σε μεγάλο περίπατο στους αιώνες/Ελληνικό τοπίο και παράπλευρες  εικόνες / Με ξύλινα πέδιλα τριγυρίζοντας /Τα είχε χάσει όλα/ Σκαλίζει τις λέξεις /Τίποτε δεν φυτρώνει/Παντού νεκροί]. Κι εδώ πάλι ,όταν η ποιήτρια , σκαλίζει ποιητικά τα δικά  της βιώματα , κυριαρχούν αλλεπάλληλες  εικόνες που θαρρεί κανείς ότι ξορκίζουν το άγχος της να προφτάσει να κλείσει  στα σύνορα  ενός ποιήματος μια  πολύμορφη  εμπειρία . Ή ότι πραγματοποιεί  εσωτερικές  ανασκαφές προς άγραν σκοτεινών πραγμάτων [Σα να σκάβω τάφους στο κορμί μου/ Προσπαθώντας να εμφανίσω σκιές].

    Καίριο  ρόλο  στην ποιητική της παίζει  επιπλέον η μνήμη ,ως μία ενοποιητική δύναμη που αναγκάζει το παρελθόν να πλησιάσει με τις ιαματικές  του  ιδιότητες το παρόν . Η  είσοδος βέβαια στην περιοχή  των αναμνήσεων δε γίνεται πάντοτε με τη βεβαιότητα της απόδρασης σε ένα σίγουρο καταφύγιο .Υπάρχει  πολλές φορές ένα συναίσθημα ανασφάλειας , μια υποψία ότι τίποτε δεν είναι δεδομένο [Μπαίνουμε στις αναμνήσεις /Σαν σε αβέβαιο όνειρο/Γέφυρες αμφίδρομης νοσταλγίας]. Αυτό  φυσικά  που  διεγείρει τις περισσότερες  αναμνήσεις είναι ο τόπος από τον οποίο αποκόπηκε το ποιητικό υποκείμενο [Υπάρχει πάντα /Ο τόπος που συσσωρεύει αναμνήσεις]. Συνηθισμένοι χώροι , αντικείμενα  , φωνές , αρώματα , πρόσωπα , ενός άλλου τόπου και μιας άλλης χρονικής στιγμής ,   εγγράφονται στους  στίχους ως  θολές και ανάλαφρες  διαφάνειες [Έρχονται από τον κόσμο του ονείρου/Τρυφερές διαφάνειες/Ακριβές/Της παιδικής ηλικίας] , έτοιμες να διαλυθούν μόλις τις αγγίξει η παραμικρή πνοή του ανέμου  [Η μνήμη γράφεται /Στο νερό/Όταν φυσήξει ο άνεμος/ Όλοι θα σ' έχουν ξεχάσει]. Είναι  δε αξιοσημείωτο ότι η ποιήτρια αντιμετωπίζει τη μνήμη ως ένα παιχνίδι  συγκέντρωσης γνώριμων εικόνων , θέλοντας να υποτάξει με αυτό τον τρόπο το άπειρο , να το ορίσει με   κομμάτια από το δικό της οπτικό πεδίο [Άσκηση μνήμης /Συναθροίζοντας πουλιά/Στην κορυφή μιας γυμνής λεύκας /Οι πτήσεις είναι χαμηλές/Πολύ κοντά στη θάλασσα/Πολύ κοντά στον ουρανό/Στο όριο να γίνει/Το άπειρο /περατό].

    Όπως ειπώθηκε παραπάνω , η μνήμη  λειτουργεί  συνήθως ως ένα προσωρινό παυσίπονο . Απλώνει πάνω στα πονεμένα σημεία του παρόντος μιαν ανακούφιση .Τόσο που το ποιητικό υποκείμενο να αισθάνεται πλήρη ευδαιμονία όταν κουβαλά τους νεκρούς του [Προτιμώ να γελώ/Έτσι που έμαθα να κουβαλώ τους νεκρούς μου/μαζί στις εκδρομές/Στη δουλειά κι όπου να 'ναι] .Σε άλλα ποιήματα ωστόσο η μνήμη βιώνεται ως επίπονη σκέψη  που φέρνει  στην επιφάνεια της συνείδησης αλυσιδωτά ναυάγια [Πώς να τη διώξω /Αυτή τη σκέψη /Που δεν δένεται /Στοίχειωσε /Λυπημένο πλοίο που ναυάγησε /Και φέρνει άλλο ναυάγιο]. Μετατρέπεται σε μήτρα αγωνίας και άγχους για την ενδεχόμενη  επιστροφή  οδυνηρών συναισθημάτων [Πώς να σε συντηρήσω/Φοβούμαι την απορία που έχει ο θάνατος] [Η ανάμνηση μακρινή/Διευρύνει τα σβησμένα σύμφωνα/Τραυλίζουν περίεργα/Σε παιδική φωτογραφία /Κρεμασμένη στον τοίχο/Οι μεταλλαγές της απώλειας /Και το ανέφικτο με τατουάζ θανάτου]. Αυτή μάλιστα η αγωνία ξεπερνά  τα όρια του παρελθόντος και   κυρίως στα τελευταία ποιήματα της συλλογής «Μέσα από παλιά φινιστρίνια» ακουμπάει τις χορδές του μέλλοντος .Μεταμορφώνεται σε ένα είδος απειλής που υπονομεύει ό, τι καλό κατάφερε να  σωρεύσει  το παρόν [Έρχεται μες στην ακινησία/Βουίζοντας η καταιγίδα/Πίσω να πάρει/ Ό, τι έχει δώσει από την ψυχή της /Η άνοιξη] [Ταυτίζονται οι έξοδοι κινδύνου/Με τις εισόδους/Μ' έναν τρόπο που αγγίζει/Τα όρια μιας απειλής]

    Επιπλέον ,όπως  συμβαίνει με τους περισσότερους από τους ποιητές  που ανήκουν στη «γενιά της εισβολής» ,ο κοινωνικοπολιτικός προβληματισμός  διαπερνά  ένα σημαντικό κομμάτι της ποίησης της Κολοσιάτου ,ιδιαίτερα στις πρώτες συλλογές της . Η ποιήτρια  διυλίζει τη μοίρα του τόπου της  και μεταφέρει στους στίχους χαρακτηριστικές   παραστάσεις της .Δε μένει  όμως μόνο εκεί . Τα τραύματα του δικού της λαού την κάνουν ν' αφουγκραστεί με την ίδια  συγκίνηση  ανάλογες περιπέτειες άλλων λαών . Μιλά  για τη φρίκη ομαδικών  εκτελέσεων αμάχων , για πολιορκημένες πόλεις , για πρόσφυγες που γίνονται αντικείμενο πολιτικής εκμετάλλευσης .Μιλά για την Παλαιστίνη και το  Ιράκ και τις πρωτόγονες φυλές που σφάχτηκαν στο όνομα της πολιτιστικής επανάστασης, και στέκεται στο πλευρό των κάθε λογής ηττημένων .Στήνει αδιάκοπα μικρές  νάρκες στον οδοστρωτήρα ενός απάνθρωπου  καπιταλισμού που σαρώνει σταδιακά  τα πάντα  κι εξορίζει  την ανθρωπιά μας στο επίπεδο της  ρομαντικής επιδίωξης .Περιγράφει το τεχνολογικό αδιέξοδο  μιας εποχής που έχει για προορισμό της το πουθενά. Κατορθώνει  όμως να αποφύγει τον άσκοπο μελοδραματισμό , την υπερβολή που απωθεί , τη ρητορεία που κουράζει  ή το διδακτισμό .Η λυρική της πένα  υπερβαίνει  το εφήμερο των γεγονότων και των διαπιστώσεων ,και φέρνει στο προσκήνιο μια αυθεντικά βιωμένη αγωνία για το απότομο γκρέμισμα κάθε πανανθρώπινης αξίας .

    Και είναι γενικότερο  χαρακτηριστικό της ποίησης της  Κολοσιάτου ότι απουσιάζουν οι ανέξοδοι  συναισθηματισμοί .Το συναίσθημα ακουμπάει τους στίχους  της με έναν συγκρατημένο τρόπο , αφήνοντας  τον αναγνώστη να το αποστάξει μόνος του. Εκείνη απλώς παρατηρεί με διεισδυτικό βλέμμα τη διαδοχή των πραγμάτων γύρω της ,τη σύσταση  και  την εξέλιξη των εικόνων , την αναμέτρηση του ανθρώπου με τις δυνάμεις και με τη μοίρα που τον συντροφεύει . Μέσα σε αυτό το πλαίσιο , αφήνει την ανάγνωση των στίχων να είναι ρευστή , να επιτρέπει με την απουσία  της στίξης και με τη θέση των λέξεων πολλαπλές  ερμηνείες .Παράλληλα , ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι τίτλοι των ποιημάτων της . Στις περισσότερες  περιπτώσεις μοιάζουν άσχετοι με το  σώμα των ποιημάτων ,ως υποψήφιοι στίχοι που δεν μπόρεσαν ή δε θέλησαν να ενταχθούν κάπου και  παρέμειναν εκεί , στην αρχή των ποιημάτων , ως σηματοδότες  του ευρύτερου φιλοσοφικού πεδίου μέσα στο οποίο κινείται η σκέψη της ποιήτριας . 

    Κλείνοντας τη μικρή αυτή συνομιλία με την ποίηση της Φροσούλας  Κολοσιάτου ,θα μείνω στους παρακάτω στίχους από το ποίημα «Κέρινα ομοιώματα» : Ένα ποίημα/Οι στίχοι το ξεφυλλίζουν άσκοπα/Προσπαθώντας να σπάσουν το νήμα /που δένει τη σιωπή . Κάπως έτσι νομίζω ότι βιώνει την πράξη της ποίησης η ποιήτρια .Ξεφυλλίζει «άσκοπα»  σελίδες από τον εαυτό της και τον κόσμο που την περιζώνει ,κι αφήνει τη σιωπή να βγάλει προς τα έξω την εξαγνιστική της δύναμη ,να μετουσιωθεί σε  λόγο ζωντανό και γενεσιουργό υποσυνείδητων εκρήξεων .

Κώστας  Τσιαχρής 

  

Savages "Silence Yourself"

Λέγονται Savages και σχηματίστηκαν στο Λονδίνο το 2011 .To όνομά τους , σύμφωνα με την κιθαρίστρια Gemma Thompson γεννήθηκε από βιβλία , όπως το Lord of the Flies , τα οποία διάβαζε όταν ήταν νεότερη .Το παρθενικό τους άλμπουμ Silence yourself κυκλοφόρησε τον περασμένο Μάιο από τις εταιρείες Matador και Pop Noire [εταιρεία που συστάθηκε από τη γαλλικής καταγωγής τραγουδίστρια του συγκροτήματος Jehnny Beth ]. Ουσιαστικά οι Savages είναι τέσσερα κορίτσια που εισέρχονται στο θαυμαστό κόσμο της μουσικής με άγριες διαθέσεις . Ηχητικά μας επαναφέρουν στα τέλη της δεκαετίας του 70 και στην έκρηξη της new wave -punk σκηνής της Βρετανίας .Ο σκοτεινά ρομαντικός και ατίθασος ήχος τους θυμίζει με την πρώτη ακρόαση τα επιληπτικά κιθαριστικά ξεσπάσματα των Siouxsie and the Banshees ,των Magazine και των Joy Division. Ιδιαίτερα , η ερμηνεία της τραγουδίστριας Jehnny Beth δείχνει να οφείλει πολλά στη μοναδική Siouxsie .Το Silence Yourself ωστόσο κατορθώνει , παρά τις όποιες αναφορές στο παρελθόν , να σταθεί με αυτοπεποίθηση ως η δουλειά ενός νέου και εμπνευσμένου συγκροτήματος που πατώντας γερά πάνω στα θεμέλια που έχουν χτίσει τα είδωλά του ,προσθέτει έναν καινούργιο όροφο στο οικοδόμημα που λέγεται post punk μουσική . Τα τραγούδια τους είναι γεμάτα από ένταση ,απειλούν και ειρωνεύονται τον καθωσπρεπισμό ,ανακινούν μοχθηρά συναισθήματα ,στροβιλίζονται σαν μικροί κιθαριστικοί τυφώνες και ξεσκεπάζουν τα βαθύτερα στρώματα της ψυχής τεσσάρων αντισυμβατικών κοριτσιών . Αν λοιπόν θέλετε να δοκιμάσετε μία ηχητική βόλτα πάνω σε ένα τρενάκι χωρίς φρένα , ακούστε τις .Θα σας μυήσουν γρήγορα στη ζάλη τους .

Κώστας  Τσιαχρής

Διονύσης Γιατράς "Πολιτισμός"

Πολιτισμός, πόλις, πολίτης, πολιτισμένος, πολιτισμένος πολίτης στην πολιτισμένη πόλη…

   Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον το γεγονός ότι στο πλαίσιο του πολιτισμού παράγονται οι απαιτούμενες συνθήκες για το πέρασμα στο αρνητικό του. Πιο συγκεκριμένα το γεγονός ότι ο ίδιος ο πολιτισμός πλαισιώνει και θέτει τα όρια για οποιαδήποτε αντίδραση εναντίον του. Ο εφησυχασμός στο άκουσμα εξεγέρσεων, επεισοδίων, συγκρούσεων, διαπληκτισμών και γενικότερων εντάσεων παρουσιάζεται για να επιβεβαιωθεί το γεγονός της ένταξης στην ασφαλή σφαίρα του πολιτισμού, της κοινωνικής ευταξίας και της διαπροσωπικής αρμονίας. Πόσες φορές όμως η επιθετικότητα, η καταστροφικότητα, η ορμή και τα πάθη φαίνονται να διαμορφώνουν καταστάσεις, κάνοντας προφανές το αρνητικό του πολιτισμού; Πόσες φορές ένα γεγονός μεμονωμένο ή συνεχόμενο μαρτυρεί ότι κάθε αίσθηση ασφαλείας εντός του πολιτισμικού συμβολικού μωσαϊκού, αποδυναμώνεται;

     Σε μία οντότητα που στόχο έχει τη διατήρηση και τη βελτίωση της ζωής σε σημείο να μη νοείται ούτε θεωρητικά ούτε πρακτικά η οντότητα της ζωής εκτός της αντίστοιχης οντότητας του πολιτισμού , τι σημαίνουν ενέργειες αυτοκαταστροφής και καταστροφής σε κατά τα άλλα πολιτισμένα κοινωνικά πλαίσια; Τι σημαίνει η υπονόμευση της ζωής σε πλαίσια φτιαγμένα για τη διατήρησή της; Αλλά το πιο ενδιαφέρον κι επίσης τρομακτικό είναι η εν πολλοίς ευχάριστη αίσθηση που αφήνει η καταστροφή ή η αυτοκαταστροφή. Η ίδια η υπονόμευση της ιδέας της ζωής από το ζωντανό ον. Ένα συναισθηματικό ξέσπασμα προσφέρει ανακούφιση πολλές φορές με καταστροφικές συνέπειες για μία σχέση ή για την μέχρι εκείνη τη στιγμή κοινωνική εικόνα του υποκειμένου. Στη σημερινή θεωρία, που παράγεται εντός του πολιτισμού έχουμε δύο ορμές: την ορμή της ζωής (drive of life), στην οποία περιλαμβάνεται η σεξουαλικότητα, ο έρωτας και κάθε ζωτική δραστηριότητα δημιουργώντας τη σύνθετη φύση του ανθρώπινου όντος και την ορμή του θανάτου (drive of death), η οποία στόχο έχει να επαναφέρει όλα τα ζωντανά όντα στην προγενέστερη κατάσταση της ανυπαρξίας. Τα δύο είδη των ορμών, εμπνεύσεις του Freud, παρά την όποια εγκυρότητα ή μη εγκυρότητα αντανακλούν το πολιτισμικό πλαίσιο της νεωτερικότητας και του ουμανιστικού συμβολικού πλαισίου. Στηριγμένες σε μία βιολογίζουσα αντίληψη περί της αντικειμενικής και κυρίως φυσικής υπόστασης της ζωής και του θανάτου αλλά με στοχευμένο περιεχόμενο, καθώς επιτελούν ένα σκοπό που είναι η απεμπλοκή από τους φόβους ως προς τη διαχείριση του φαινομένου της ζωής και του θανάτου, οι έννοιες αυτές μας δίνουν κάποια ιδεατά θεμέλια για τη φύση της ύπαρξής μας μέσα στον πολιτισμό. Όπως η επιθυμία της ζωής βρίσκει το αρνητικό της στην επιθυμία του θανάτου έτσι και η ανθρώπινη δημιουργία στον πολιτισμικό καμβά βρίσκει το αρνητικό της στην ανθρώπινη καταστροφή.

      Μία παρόμοια ιδέα συναντάται στον Ευριπίδη και στην τραγωδία Βάκχαι. Εδώ ο βασιλιάς της Θήβας Πενθέας προσπαθεί να απαγορεύσει τη λατρεία του Διονύσου, ο οποίος λατρεύεται στο φυσικό περιβάλλον προκειμένου να διατηρήσει την ασφάλεια και την τάξη εντός της πόλεως. Πέραν του κανονιστικού χαρακτήρα της ενέργειας αυτής ο Πενθέας χαρακτηρίζεται από το φόβο της λατρείας του Διονύσου. Οι γυναίκες που συμμετέχουν στη λατρεία του γιου της Σεμέλης διακρίνονται από τα φλογισμένα μαλλιά τους και από την αίσθηση μανιακής έξαρσης που τις διακατέχει, το μαιναδισμό. Ο φόβος αυτός δείχνει ένα παράδοξο φαινόμενο. Η ασφάλεια του πολιτισμού στηρίζεται στα ανασφαλή θεμέλια της ανθρώπινης φύσης. Η ανεξέλεγκτη ρευστότητα της φυσικής, μανιακής, άλογης κατάστασης, που περιβάλλει ως φυσικό τοπίο λατρείας την πόλη, λειτουργεί ως αθέατη όψη της ανθρώπινης οντότητας. H προσπάθεια του Πενθέα να απαγορεύσει τη λατρεία του Διονύσου έχει ως αποτέλεσμα το θάνατό του από τη μητέρα του, η οποία βρίσκεται σε κατάσταση παροξυσμού και ασυνειδησίας ως απόρροια της διονυσιακής επιρροής. Η δύναμη του Διονύσου εκθειάζεται από τον τραγικό ποιητή με τρόπο πασιφανή. Η διαλεκτική μεταξύ των δύο διαστάσεων (πολιτισμού και μη πολιτισμού) δεν υφίσταται όμως. Η τελική φράση της τραγωδίας είναι:

Άγνωστο τέλος δίνουν στα πράγματα οι θεοί

Εκείνα που έγιναν δεν ήταν για να γίνουν

Κι εκείνα που ήταν για να γίνουν δεν έγιναν ποτέ

    Η σύνδεση δεν υπάρχει. Ο πολιτισμός είναι εξ ορισμού οριοθετημένος όπως η πόλη των Θηβών. Οι μαινάδες πάντα θα βρίσκονται στην αντίπερα όχθη παίζοντας το ρόλο της παλίρροιας που τρώει σιγά-σιγά τα βράχια της κοινωνικής μας ασφάλειας. Οι δύο ζωτικές ορμές της ανθρώπινης φύσης στη σκέψη του Freud γίνονται - ήταν μία στη σκέψη του Ευριπίδη. Τάξη και χάος σε μία άνιση ισορροπία.

Διονύσης  Γιατράς  2013

Julianna Barwick NEPENTHE

   Νηπενθής σημαίνει αυτός που έχει απαλλαγεί ή που απαλλάσσει από το πένθος , αυτός που δεν αισθάνεται ή δεν προκαλεί πλέον λύπη . Η ρίζα της λέξης είναι ομηρική .Διαβάζουμε στην Οδύσσεια : αὐτίκ᾽ ἄρ᾽ εἰς οἶνον βάλε φάρμακον, ἔνθεν ἔπινον, / νηπενθές τ᾽ ἄχολόν τε, κακῶν ἐπίληθον ἁπάντων [ κάποιο βοτάνι επήρε κι έριξε μες στο κρασί που επίναν , ξαρρωστικό του πόνου , ανέχολο , λησμονικό της πίκρας ] . Το επίθετο Νηπενθής προσδιόριζε επίσης το Θεό Απόλλωνα , Θεό της μουσικής και του φωτός . Η λέξη χρησιμοποιήθηκε και στη νεότερη λογοτεχνία , τόσο την ελληνική [ Ο Καρυωτάκης έδωσε στη δεύτερη ποιητική του συλλογή τον τίτλο "Νηπενθή" ] όσο και την Ευρωπαϊκή [Edgar Allan Poe και Γάλλοι συμβολιστές ] .Την ίδια λέξη επιλέγει , και ασφαλώς καθόλου τυχαία , ως τίτλο για την καινούργια της δουλειά μία από τις σημαντικότερες παρουσίες στα δρώμενα της σύγχρονης εναλλακτικής μουσικής μετά το 2010 ,η Julianna Barwick από το Brooklyn της Νέας Υόρκης . Παραπέμποντας στον καθαρτήριο ρόλο της τέχνης , στην κατά Καβάφη ικανότητά της να κάνει έστω και για λίγο να μη νιώθονται οι  εσωτερικές πληγές , η μουσική αυτού του έργου δημιουργήθηκε  με  αφορμή το θάνατο ενός μέλους από την  οικογένεια  της συνθέτριας  .Τα τραγούδια γράφτηκαν , για να ξορκίσουν πρώτα απ' όλα τη λύπη μέσα από τη μνήμη της , για να λειτουργήσουν ως " νάρκης του άλγους δοκιμές" . Το παυσίλυπο ωστόσο έργο τους ,κι αυτό είναι το μυστικό της σπουδαίας τέχνης , διαπερνά  εξίσου   το μυαλό και την ψυχή του ακροατή . Ακούγοντας ξαφνικά αυτά τα εκστατικά Ωσαννά ,παρασύρεται από τη δύναμή τους κι απογειώνεται . Αφήνει από κάτω του φόβους και λύπες , κι ολοένα ανεβαίνει σε κάτι φωτεινό . Σα να βρίσκεται σε μια πορεία ανάβασης έξω από το Πλατωνικό σπήλαιο των ίσκιων προς τη ρίζα του φωτός . Σα να γδύνεται τον ίσκιο που κουβαλά   και να  παραδίδει το σώμα του στις αχτίδες .

       Η Julianna επέλεξε να ηχογραφήσει το Nepenthe στην Ισλανδία ,στη χώρα του πάγου και της φωτιάς , με τα σεληνιακά τοπία και τα δεκάδες ηφαίστεια ,επειδή ακριβώς ήθελε να μεταφέρει στα αυλάκια των τραγουδιών της το σπόρο της άγριας ομορφιάς που κρύβει αυτή η απομακρυσμένη γη . Κι ενώ συνήθιζε να ηχογραφεί τα τραγούδια της στην κρεβατοκάμαρά της ,έχοντας η ίδια την επιμέλεια της παραγωγής , αυτή τη φορά επιλέγει το studio στο οποίο ηχογραφούν οι Sigur Ros και στη θέση του παραγωγού τον Alex Sommers . Στο δίσκο συμμετέχουν το κουαρτέτο εγχόρδων από την Ισλανδία Amiina .o Robert Sturla Reynisson του πειραματικού ηλεκτρονικού συγκροτήματος Mum και μία χορωδία νεαρών κοριτσιών του Ρέικιαβικ , διευρύνοντας με αυτό τον τρόπο τις επιλογές της όσον αφορά την ενορχήστρωση των τραγουδιών ,η οποία βασίζεται κατά κύριο λόγο στα πολλαπλά στρώματα της φωνής της και σε κυκλικά ηχητικά μοτίβα .Είναι λοιπόν επόμενο το στίγμα της ισλανδικής μουσικής παράδοσης των τελευταίων χρόνων να είναι εμφανές στο χτίσιμο του δίσκου .Για παράδειγμα οι θρηνώδεις αρμονίες του "Pyrrhic" και τα φωνητικά που μοιάζουν με εκσπερματώσεις θερμού νερού από τα σπλάχνα της γης παραπέμπουν κατευθείαν στον μαγικό κόσμο των Sigur Ros .

     Ο επισκέπτης αυτής της μουσικής ωστόσο   πρέπει να είναι προετοιμασμένος για μία διαφορετική ηχητική εμπειρία . Εδώ δεν υπάρχουν ρεφρέν , δεν υπάρχουν περάσματα , δεν υπάρχουν τυπικές μελωδίες ,δεν υπάρχουν στίχοι . Υπάρχει μόνο μια ιέρεια , μια γυναίκα -χορωδία που μέσα από το στόμα της σκορπίζει δεκάδες διαφορετικές φωνές ,μια παγανιστική τελετή στην οποία προσφέρεται ως θύμα στο Θεό της μουσικής ο πόνος ,ένα ελιξήριο που γιατρεύει τα φθαρμένα κύτταρα , ένα σύμπαν από ουράνιες μελωδίες στις οποίες υποκλίνονται ευλαβικά τα Χερουβείμ . Η Julianna Barwick δημιουργεί αυτό που θα ονομάζαμε "Φουτουριστική Κλασική Μουσική" και ως υλικά για τούτο το αποτέλεσμα χρησιμοποιεί την ambient , τη folk και τον πειραματισμό . Κι αν το 2011 είχε κεντρίσει την προσοχή μας με το εξαιρετικό "The magic place" ,με το " Nepenthe" έρχεται να εδραιώσει τη φήμη της ως μίας κορυφαίας καλλιτέχνιδας .

[To  Nepenthe κυκλοφορεί  στις  20  Αυγούστου  από την εταιρεία  Dead  Oceans ]

Κώστας  Τσιαχρής 

Kurt Vile "Wakin' on a pretty daze"

Αν ένας από τους σκοπούς της υψηλής τέχνης είναι να ξυπνάει μέσα στο μυαλό και την καρδιά του αποδέκτη της την παραζάλη , τότε ο τίτλος της πέμπτης δουλειάς του Kurt Vile από τη Φιλαδέλφεια των Ηνωμένων Πολιτειών είναι αποκαλυπτικός της πρόθεσης του καλλιτέχνη να το πετύχει . Να μεθύσει δηλαδή τις αισθήσεις μας με τα πιο απλά και συγχρόνως παράξενα συστατικά .Ο μουσικός κόσμος του Kurt Vile είναι φτιαγμένος από κιθάρες .Ο τρόπος ωστόσο με τον οποίο τις χρησιμοποιεί ανατρέπει πολλά από τα στερεότυπα που ένας φίλος της ροκ μουσικής έχει στο μυαλό του σχετικά με τον όρο "κιθαριστικό ροκ ". Έτσι ,οι δομές των τραγουδιών του , ιδίως σε αυτό το δίσκο , είναι χαλαρές ,σχεδόν ατμοσφαιρικές ,πολύ κοντά σ' αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε ambient rock . Η χαλαρότητα αυτή μάλιστα συνδυάζεται με μία σχεδόν αλήτικη ερμηνεία , που νομίζει κανείς ότι προσπαθεί να συμφιλιώσει την έννοια της ομορφιάς στην τέχνη με την τραχύτητα που κρύβει μέσα της μια φλογισμένη ψυχή . Επιφανειακά τα φωνητικά του Vile ηχούν κάποιες φορές μονότονα και χωρίς ένταση . Ακούγοντας όμως προσεκτικότερα τα τραγούδια , αντιλαμβάνεται κανείς ότι η ακατέργαστη γοητεία τους δε θα μπορούσε να λειτουργεί το ίδιο αποτελεσματικά με μία πιο εκλεπτυσμένη ερμηνεία . Ο ίδιος ο δημιουργός τους επιθυμεί να βγάλει την ομορφιά μέσα από το αγκάθι της φωνής του ,και οι απαιτητικοί ακροατές μπορούν να το αντιληφθούν αυτό . Όσον αφορά τη θεματική των τραγουδιών , αυτή περιστρέφεται γύρω από έναν αυτοβιογραφικό άξονα .Τα τραγούδια είναι φορτωμένα με τις εμπειρίες του τραγουδοποιού και των μελών του συγκροτήματός του .Αναφορές φυσικά στον ήχο και στο έργο άλλων δημιουργών υπάρχουν διάχυτες μέσα στο δίσκο ,αλλά και γενικότερα σε όλες τις δουλειές του Vile .Ο Bruce Springsteen στις πρώτες του ηχογραφήσεις είναι ίσως μία από τις σημαντικότερες επιρροές για εκείνον. Το ίδιο και οι εξαιρετικοί Pavement ,οι  αρχιερείς  του lo fi ήχου  . Και κοντά σ' αυτούς ο Neil Young , o Tom Petty και ο John Fahey . Αυτές τις επιρροές ο Kurt Vile τις ενσωματώνει διακριτικά στο δικό του καλλιτεχνικό στίγμα και δημιουργεί μουσική που παραπέμπει κατευθείαν στην καρδιά της αληθινής ροκ κουλτούρας . To άλμπουμ Wakin' on a pretty daze κυκλοφόρησε από την εταιρεία Matador τον περασμένο Απρίλιο και η κριτική του αποδοχή ήταν καθολική , αφού πράγματι μπορεί με άνεση να χαρακτηριστεί ως μία από τις σημαντικότερες κυκλοφορίες αυτής της χρονιάς  και όχι μόνο .

Κώστας  Τσιαχρής 

Mazzy Star : Η γοητεία του απόκοσμου

Ο σκοτεινός ονειρικός ήχος των Mazzy Star ,στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 90, έμελλε να αποτελέσει για πολλούς μεταγενέστερους καλλιτέχνες μία πολύτιμη πηγή έμπνευσης . Οι ρίζες ωστόσο του ήχου που δημιούργησε το συγκρότημα βρίσκονταν στο προγενέστερο μουσικό σχήμα των Opal . Οι Mazzy Star υπήρξαν ουσιαστικά η φυσική μετεξέλιξη των Opal ,όταν το ένα από τα δύο μέλη τους ,η μπασίστρια Kendra Smith εγκατέλειψε τον συνοδοιπόρο της David Roback .O Roback χρησιμοποίησε   τότε    τη φίλη του Hope Sandoval στα φωνητικά και έτσι εγένετο το συγκρότημα των Mazzy Star . Στην περίοδο από το 1990 μέχρι το 1996 κυκλοφόρησαν τρεις δίσκους : το She hangs brightly του 1990 , το Tonight that i might see του 1993 και το κύκνειο άσμα τους Among my swan του 1996 . Την επόμενη χρονιά διαλύθηκαν και ακολούθησαν ο καθένας τον προσωπικό του δρόμο , αν και περιστασιακά επανασυνδέονταν για κάποιες ζωντανές εμφανίσεις . Η ηχητική τους ταυτότητα παραπέμπει ασφαλώς στους Opal και στη λεγόμενη Paisley Underground σκηνή της California ,μια σκηνή που ανδρώθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 80 με συγκροτήματα όπως οι Rain Parade , οι Dream Syndicate ,οι Green on Red ή οι Long Ryders , και που βασίστηκε στη μουσική παράδοση των Byrds , αναμειγνύοντας ψυχεδελικά και folk συστατικά . Οι Mazzy Star ωστόσο βάθυναν περισσότερο αυτόν τον ήχο , του προσέδωσαν μία ονειρική διάσταση και τον άφησαν να συνομιλήσει με το Shoegazing , παρακλάδι του εναλλακτικού ροκ ,που εκφράστηκε κυρίως με τα συγκροτήματα των My Bloody Valentine , Ride και Slowdive και που ως κύριο χαρακτηριστικό του είχε το χτίσιμο των τραγουδιών πάνω σε πολλαπλά κιθαριστικά στρώματα και σε αιθέριες μελωδίες . Η σύζευξη όλων αυτών των στοιχείων με μία απόκοσμη , σχεδόν γοτθική , country αισθητική σφράγισε μοναδικά τις δουλειές των Mazzy Star και έκανε τραγούδια όπως το Fade into you και Flowers in December ιδανικές μουσικές επενδύσεις για τα υπαρξιακά ταξίδια της ψυχής μας. Οι Mazzy Star μετά από 17 χρόνια επιστρέφουν με την καινούργια τους δουλειά Seasons of your day , ,έχοντας επανασυνδεθεί και ηχογραφήσει τα τραγούδια αυτού του άλμπουμ σποραδικά , ανάμεσα στο 2007 και το 2012 , σε διάφορες τοποθεσίες ,από την Καλιφόρνια μέχρι τη Νορβηγία .To άλμπουμ θα κυκλοφορήσει στις 24 Σεπτεμβρίου και μέχρι τότε απολαμβάνουμε το πρώτο δείγμα που λέγεται California .

Τσιαχρής  Κώστας 

Mazzy  Star   "Fade  into you"   και  California"

Βισλάβα Σιμπόρσκα , Ανάμεσα στο βάρος και την ελαφρότητα

     Έχει περάσει σχεδόν ενάμισης χρόνος από τότε που ο "Μότσαρτ της Ποίησης" ,όπως ήθελαν να αποκαλούν τη Σιμπόρσκα οι συμπατριώτες της Πολωνοί , ταξίδεψε για την αιωνιότητα σε ηλικία 88 ετών . Ενάμισης χρόνος κι όσο περισσότερο μελετώ την ποίησή της αιφνιδιάζομαι από την απαράμιλλη ικανότητά της να ισορροπεί θαυμαστά ανάμεσα στο στιβαρό και στο χαριτωμένο , ανάμεσα στο βάρος και στην ελαφρότητα της ανθρώπινης υπόστασης .Η μεγάλη Πολωνέζα ποιήτρια , από τις σημαντικότερες του εικοστού αιώνα σε παγκόσμια κλίμακα , γεννήθηκε το 1923 στην πόλη Prowent αλλά η ζωή και η καλλιτεχνική δράση της συνδέθηκαν με την Κρακοβία .Το 1945 ξεκίνησε να σπουδάζει Κοινωνιολογία στο Πανεπιστήμιο Jagiellonian της Κρακοβίας ,παράλληλα με τις μελέτες της πάνω στην Πολωνική λογοτεχνία . Κατά τη διάρκεια των σπουδών της είχε την τύχη να γνωριστεί με τον διακεκριμένο ποιητή Czeslaw Milosz ,του οποίου το έργο στάθηκε για κείνη μία σημαντική πηγή έμπνευσης . Η Σιμπόρσκα άρχισε λοιπόν να γράφει και  να δημοσιεύει ποιήματά της σε διάφορες τοπικές εφημερίδες και περιοδικά για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα . Εγκατέλειψε τις σπουδές της , εξαιτίας της οικονομικής της δυσπραγίας , το 1948 και κατά το ίδιο έτος η ζωή της σημαδεύτηκε από το γάμο της με τον ποιητή Adam Wlodek . Αργότερα βέβαια το 1959 θα έπαιρνε διαζύγιο .

          Η πρώτη ολοκληρωμένη ποιητική της δουλειά επρόκειτο να εκδοθεί το 1949 , αλλά έπεσε θύμα της λογοκρισίας στην οποία υποβαλλόταν κάθε λογοτεχνικό έργο από το Κομμουνιστικό Κόμμα της Πολωνίας . Ωστόσο , αρχικά , η ποιήτρια δεν εναντιώθηκε στις επιταγές του Κόμματος , όπως και άλλοι καλλιτέχνες και δημιουργοί της χώρας της , και τα πρώτα της έργα απηχούν ακριβώς τη φιλοσοφία του σοσιαλιστικού ρεαλισμού , αναπαράγοντας τα στερεότυπα μέσα στα οποία δομήθηκε το συγκεκριμένο κοινωνικό και ιδεολογικό σύστημα . Έτσι δε δίστασε να υμνήσει κεφαλαιώδεις προσωπικότητες του υπαρκτού σοσιαλισμού όπως ο Στάλιν και ο Λένιν ή να γράψει ποιήματα που εγκωμίαζαν μεγαλεπήβολες κατασκευές του Κόμματος ,όπως ήταν η δημιουργία μιας βιομηχανικής πόλης κοντά στην Κρακοβία . Σε ύστερη φάση ωστόσο η ποιήτρια άρχισε να αποστασιοποιείται από την Σοσιαλιστική ιδεολογία , η οποία περιόριζε δραματικά τις εκφραστικές της επιλογές , και να συνάπτει επαφές με ανθρώπους της διανόησης από το εξωτερικό , όπως ήταν ο εκδότης του περιοδικού Kultura Jerzy Giedroyc , Πολωνός μετανάστης στο Παρίσι .Απελευθερωμένη πια από τις συμβάσεις της τέχνης του προλεταριάτου ,η Σιμπόρσκα πέρασε στην ουσιαστική φάση της λογοτεχνικής της παραγωγής .Παράλληλα με τη δημιουργία ποιημάτων , άρχισε να ασχολείται πιο συστηματικά με τη συγγραφή δοκιμίων και κριτικών στο περιοδικό Zycie Literackie . 
      Η μετασοσιαλιστική ποιητική της Σιμπόρσκα βασίζεται στο στοιχείο του απρόοπτου .Θαρρεί κανείς ότι η ποιήτρια παίζει με τα ποιήματα που δημιουργεί ,χωρίς ωστόσο αυτή η παιγνιώδης διάθεση να καταστρέφει το υπαρξιακό βάθος και την τραγικότητά τους .Απλώς ο τελικός στόχος της είναι να αποφορτίσει αυτή την τραγικότητα από την έντασή της , να την καταστήσει φίλη με τον άνθρωπο , και φυσικά με τον εαυτό της . Έτσι ,εντάσσει στην ανθρώπινη τραγικότητα και την καθημερινότητα με τις πιο ευτελείς συνήθειες , με τις χρηματικές συναλλαγές ,με τα κατοικίδια , με τις εξομολογήσεις της στιγμής .Κατορθώνει όμως με μεγάλη ποιητική εμβέλεια αυτό το ασήμαντο να το μεταστρέψει σε διαχρονικό , σε ερωτηματικό που έξαφνα αρχίζει να βασανίζει κάθε αναγνώστη .Άλλοτε πάλι αφήνει μέσα στους στίχους της να διαχυθεί το παράδοξο , όχι για να εντυπωσιάσει φραστικά ή τεχνικά , αλλά για να συνομιλήσει πρώτιστα με την παραδοξότητα της ποιητικής πράξης .Γιατί η ίδια η ποίηση για τη Σιμπόρσκα είναι ένα μεγάλο παράδοξο , μια μεγάλη αντίφαση ανάμεσα στο "υπάρχω" και "δεν υπάρχω" . Το χαρακτηριστικό αυτό μάλιστα συνοδεύεται από μία διακριτική ειρωνική διάθεση ,αλλά κι από την εναλλαγή στην οπτική γωνία της ποιητικής αφήγησης . Για παράδειγμα , σε ένα από τα ποιήματα η εστίαση μεταφέρεται σε μία γάτα μέσα στο άδειο διαμέρισμα ενός νεκρού .Η αμφισημία ακόμη πολλών ποιημάτων είναι συνειδητή επιλογή της ποιήτριας ,καθώς με τον τρόπο αυτό διευρύνονται οι δυνατότητες της ερμηνείας και αποφεύγεται ο εγκλωβισμός των ποιημάτων μέσα στα στερεότυπα που τόσο πολύ πολέμησε στην ωριμότητά της η ποιήτρια . Και πέρα βέβαια από όλα αυτά ή καλύτερα δίπλα σε όλα αυτά στήνεται το ιστορικό πλαίσιο μιας Πολωνικής κοινωνίας που πάσχιζε να ανοίξει μικρά παράθυρα πάνω στο τείχος των σοσιαλιστικών εμμονών και να δραπετεύσει προς την ελευθερία της έκφρασης . Στο τέλος αυτό που μένει ως οριστική εντύπωση από την ανάγνωση των ποιημάτων της Σιμπόρσκα , την ελληνική μετάφραση των οποίων οφείλουμε στο Βασίλη Καραβίτη , είναι η αγωνιώδης πάλη της ποιήτριας να κάνει τον άνθρωπο να συναντηθεί με την ανθρωπιά του . Κι όπως η ίδια γράφει για την ποιητική της : Δανείζομαι λέξεις βαριές από το πάθος ,για να τις κάνω έπειτα να φαίνονται ελαφρές"

Κώστας  Τσιαχρής 

O Kώστας Τσιαχρής μεταφράζει το "Hallelujah" του Leonard Cohen

Άκουσα  πως υπήρχε  μια κρυμμένη συγχορδία

που έπαιζε  ο  Δαυίδ  

και  σκόρπιζε  τιμές   στον Κύριο

Μα εσύ δε νοιάζεσαι  για μουσική 

έτσι δεν είναι ;

Πάει κάπως έτσι : τέταρτη και πέμπτη

μινόρε κάτω και  ψηλά ματζόρε

Ο σαστισμένος  βασιλιάς συνθέτει 

το Αλληλούια 

Η πίστη   σου  είχε δύναμη

αλλά ζητούσες  αποδείξεις

Η ομορφιά της και το φεγγαρόφωτο

σε γκρέμισαν

Σ' έδεσε  στην καρέκλα της κουζίνας

Σου αφαίρεσε την παρθενιά

Σου'κοψε τα μαλλιά

κι από τα χείλη σου έσυρε  

το Αλληλούια

Αγάπη μου ήμουν ξανά  εδώ

και τούτο το δωμάτιο το ξέρω

Κι αυτό το πάτωμα το έχω περπατήσει

Ζούσα στη μοναξιά πριν σε γνωρίσω

Κι είδα το λάβαρό σου

στη μαρμάρινη  αψίδα

Δεν είναι εμβατήριο νίκης η αγάπη

Είναι ένα παγωμένο και σπασμένο

Αλληλούια

Ήταν ένας  καιρός που μ'άφηνες να ξέρω

να ξέρω τι γινότανε στ' αλήθεια  κάτω

Μα τώρα πια το νεύμα σου τυφλό 

έτσι δεν είναι;

Θυμάμαι μέσα  σου που βυθιζόμουν

Το Άγιο Πνεύμα  βυθιζότανε κι εκείνο

και κάθε ανάσα μας

που πεταγόταν ήταν  Αλληλούια 

Ίσως ψηλά υπάρχει ένας  Θεός

Αλλ' ό,τι έμαθα από την αγάπη

ήτανε μόνο να πατάω τη σκανδάλη

για όποιον γρηγορότερα σημάδευε τον έρωτά σου

Και μήτε κραυγή δεν είναι

που ακούγεται μέσα στη νύχτα

Δεν είναι κάποιος που αντίκρισε  το φως

Είναι  ένα παγερό κομματιασμένο 

Αλληλούια

Λες ότι τ' Όνομα προσβάλλω

μα  κανένα Όνομα δεν ξέρω

αλλά κι αν ήξερα ,στ' αλήθεια  

τι θα σ' ωφελούσε ;

Μια φλόγα  φωτεινή

αγγίζει  κάθε  λέξη

και πια δεν έχει σημασία  τι ακούς

Το άγιο

ή το σπασμένο

Αλληλούια 

Προσπάθησα σκληρά - δεν ήταν αρκετό

Δεν μπόρεσα να νιώσω -Είπα ν' αγγίξω

Είπα τ' αληθινό - δεν ήρθα να σε ξεγελάσω

Κι αν όλα ακόμη πήγαν λάθος - Στέκομαι

μπροστά  στον Κύριο του Τραγουδιού

Και τίποτε άλλο δε θα στέκεται  στη γλώσσα μου

παρά  το  Αλληλούια 

Κώστας  Τσιαχρής 

Επέλεξα   την ανατριχιαστική  εκτέλεση  του  τραγουδιού  από τον  Jeff  Buckley  και  το αριστουργηματικό  άλμπουμ  Grace  του 1994 .

H Patti Smith στο Ηρώδειο

    Η Patti Smith είναι μία μυθική καλλιτέχνιδα .Υπήρξε από τους κυριότερους εκφραστές της punk και new wave σκηνής της Νέας Υόρκης στα μέσα της δεκαετίας του 1970 ,μαζί με άλλα σπουδαία ονόματα όπως οι Ramones , οι Television , οι Talking Heads και οι Misfits . Ξεκίνησε τις εμφανίσεις της από το θρυλικό club CBGB ,το οποίο είχε εξελιχθεί εκείνη την εποχή σε φυτώριο των νέων τάσεων στο χώρο της ροκ μουσικής , στην οποία ως τότε κυριαρχούσε το λεγόμενο progressive .Η γενιά αυτών των καλλιτεχνών έδωσε τη δική της απάντηση στη στασιμότητα στην οποία είχε περιέλθει το progressive μετά από μία θριαμβευτική πενταετία δημιουργικής έκρηξης . Αντί για τις μακρόσυρτες συνθέσεις και τις αυτοσχέδιες αναπτύξεις των τραγουδιών επένδυσαν στο στοιχείο της αμεσότητας και της δυναμικότητας . Ο ήχος τους ήταν τραχύς , σχεδόν άξεστος , απευθυνόταν κυρίως στο σώμα και στις αισθήσεις, κι έβαζε στην άκρη κάθε προσπάθεια για εντυπωσιασμό και εκζήτηση . Ένα από τα συγκροτήματα αυτής της ομάδας ήταν και οι Patti Smith Group ,στους οποίους πέρα από την Patti συμμετείχαν και οι Lenny Kaye [κιθάρα και μπάσο] , Ivan Krall [κιθάρα και μπάσο] , Jay Dee Daugherty [ντραμς] και Richard Sohl [keyboards] . To πρώτο τους άλμπουμ Horses θεωρείται δίκαια ως ένα από τα καλύτερα έργα ροκ μουσικής όλων των εποχών .Η Patti Smith πάντρευε μοναδικά την τραχύτητα των ήχων του συγκροτήματός της με την άναρχη ποίησή της ,η οποία ήταν επηρεασμένη από τους λογοτέχνες της Beat generation . Η καριέρα της συνεχίστηκε με εξίσου σπουδαίες δουλειές στη δεκαετία του 70 όπως το Radio Ethiopia και το Easter , και με κλασικά τραγούδια όπως το Dancing barefoot, το Pissing in a river , και βέβαια το Because the night . Λίγο πριν το άλμπουμ Wave του 1979 παντρεύτηκε τον πρώην κιθαρίστα των MC5 Fred "Sonic" Smith ,o οποίος λάτρευε την ποίηση όπως και εκείνη . Μάλιστα την εποχή εκείνη κυκλοφορούσε ως ανέκδοτο ότι παντρεύτηκε τον Fred μόνο και μόνο επειδή δε θα χρειαζόταν να αλλάξει το επώνυμό της .Αφοσιωμένη στην οικογενειακή της ζωή αποσύρθηκε εντελώς από την καλλιτεχνική δράση σε όλη σχεδόν τη δεκαετία του 80 μέχρι το 1988 , όταν κυκλοφόρησε το πολύ καλό Dream of life , στο οποίο υπήρχε και μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της καριέρας της , το People have the power .O Fred "Sonic" Smith πέθανε το 1994 από καρδιακή προσβολή .Το γεγονός αυτό επηρέασε ιδιαίτερα αρνητικά την Patti και μόνο μετά από την έντονη παρέμβαση των φίλων της Michael Stipe των REM και Alen Ginsberg [εξαίρετου ποιητή και δημιουργού του The Howling] άρχισε και πάλι να ασχολείται με την καριέρα της και τις συναυλίες ,ταξιδεύοντας σε όλη την Αμερική με τον Bob Dylan . To άλμπουμ του 1996 Gone again ήταν αφιερωμένο στον άνθρωπο που αγάπησε περισσότερο από όλους στη ζωή της , τον Fred . Ακολούθησαν τα άλμπουμς Piece and Noise και Gung Ho , ενώ το 2002 κυκλοφόρησε η συλλογή Land στην οποία περιλαμβάνονται τα σημαντικότερα τραγούδια της καριέρας της από το 1975 μέχρι και το 2002 .Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε σε εκείνη τη συλλογή η εξαιρετική διασκευή της στο τραγούδι του Prince "When Doves cry" . Tα επόμενα άλμπουμς Trampin' και Twelve [με διασκευές σε γνωστά και αγαπημένα της  τραγούδια ] στη δεκαετία του 2000 δεν έκαναν τίποτε άλλο από το να επιβεβαιώνουν το ερμηνευτικό και καλλιτεχνικό της ταλέντο . Και κάπως έτσι μετά από μία πορεία σχεδόν σαράντα χρόνων ,κυκλοφόρησε πέρσι το τελευταίο της έργο "Banga" ,ένα άλμπουμ εστιασμένο περισσότερο ίσως από ποτέ στη μελωδία και στο συναίσθημα ,χωρίς φυσικά να λείπουν τόσο οι δυνατές κιθαριστικές στιγμές όσο και οι ποιητικές δονήσεις .Τραγούδι -σταθμός στο άλμπουμ ήταν το "This is the girl" ,το οποίο η Patti έγραψε για το θάνατο της Amy Winehouse . Ολόκληρη λοιπόν η ιστορία αυτής της ανυπότακτης και ανεπανάληπτης καλλιτέχνιδας ζωντάνεψε με τον τρόπο που μόνο εκείνη ξέρει στη συναυλία που έδωσε πριν από ένα μήνα στο Ηρώδειο . Η Patti εμφανίστηκε λιτή όπως ήταν πάντοτε στη ζωή της . Απάγγειλε , μίλησε με το κοινό , ενθουσιάστηκε με το νυχτερινό φως του αττικού ουρανού , αισθάνθηκε την έκσταση που αποπνέουν τα αρχαία ελληνικά μνημεία , ισορρόπησε ανάμεσα στην οργή της εφηβείας και στη σοφία της ωριμότητας , έδωσε τη δική της θετική κι αισιόδοξη εκδοχή για την υπέρβαση της ελληνικής κρίσης μέσα από την ενότητα , μετάδωσε τη συγκίνησή της στο κοινό , σκόρπισε ρίγη με το "Because the night" , ρόκαρε καλύτερα από κοριτσόπουλο στο 'Free money" , ενθουσίασε με το "People have the power" .Απλά εκείνο το βράδυ  του  Ιούνη , η Patti Smith πήρε το κάρβουνο της τέχνης της , το άναψε με τη μαγεία των άστρων και το φύσημα του κοινού και χάραξε στα μάρμαρα του αθάνατου μνημείου  και  στις  παλάμες μας  τη λέξη "ΤΕΧΝΗ" με φωτιά .Τη φωτιά που καίει μέσα σε κάθε ζωντανή ψυχή .

Κώστας  Τσιαχρής 

Αγγελική Ελευθερίου : Ανακαλύπτοντας τις εκρήξεις

   Με την ποίηση της Αγγελικής Ελευθερίου δεν ξεμπερδεύει κανείς εύκολα . Μοιάζει με αθώο κοριτσάκι που κάτω από τα ρούχα του κρύβει απροσδόκητες εκρήξεις .Περπατάς από δω , περπατάς από κει κι όλο σκάει μπροστά σου ένας στίχος , μια μικρή κροτίδα μαγείας .Βάζεις τον εαυτό σου να διαβάσει ένα ποίημα κι αισθάνεσαι πως ανεβαίνεις μαζί του τα σκαλοπάτια ενός αρχαίου θεάτρου που προσκαλεί νέους ηθοποιούς να ξαναζωντανέψουν μέσα του την έκσταση ,που  προσκαλεί  εσένα   με τα δικά σου υλικά να παίξεις έναν ρόλο , αυτόν που κάθε φορά σου προτείνει η ποιήτρια . Έχω μιλήσει κι άλλες φορές για το έργο της .Ίσως λίγο βιαστικά ,χωρίς ν'αφήσω τους στίχους της να βαθύνουν μέσα μου .Με το πέρασμα του χρόνου και της ηλικίας , ανακαλύπτω μέσα τους κι άλλες ζωές  που η πρώτη ανάγνωση δεν μπόρεσε , και καλά έκανε , να τις ξοδέψει .Ανακαλύπτω ως στάση απέναντι στα πράγματα μιαν αξιοζήλευτη αξιοπρέπεια , ανάλογη με εκείνη που τόσο θαύμασα στην καβαφική ποιητική .Μιαν αξιοπρέπεια που δε δύναται να αποβάλει πάντοτε την  ανθρώπινη τραγικότητα  και που συμπυκνώνει με τον απλούστερο τρόπο την ουσία της ελληνικής ρίζας . Το συναίσθημα συμμετέχει στην οπτική της ποιήτριας στο βαθμό που χρειάζεται , χωρίς να θαμπώνει τη διαύγεια του νου , χωρίς να στέλνει άχρηστα φαντάσματα εκεί που κατοικούν οι ιδέες .Έτσι , κατορθώνεται αυτό που λαχταρά ο κάθε συνεπής και θαρραλέος δημιουργός , το μέτρο στην αισθητική απεικόνιση των εσωτερικών του σεισμών . Σ' αυτό το θαρραλέο βήμα λοιπόν , η Αγγελική Ελευθερίου αποδεικνύεται έτοιμη . Μετριέται συνεχώς με το ποιητικό ύψος και προτιμά να το αγγίζει με σεβασμό παρά με την αλαζονεία του φτασμένου δημιουργού .Θ'άξιζε να μείνω σ'ένα ποίημα από την τελευταία συλλογή της "Μια άδεια θέση" και να δοκιμάσω να το πλησιάσω περισσότερο . Γράφει η ποιήτρια :

ΚΑΠΟΤΕ

Θα παρακαλέσω

-όπως δεν παρακάλεσα ποτέ

Θα πέσω στα γόνατα κάποιου θεατρώνη

Με βαμμένα μαλλιά 

Να με πάρει κι εμένα

Στον πλανόδιο θίασό του 

Θα μου ζητήσει άδεια

Και προυπηρεσία

Και συστάσεις 

Δεν έχω τίποτα

Ο αόρατος θίασος 

Που αφιέρωσα τη ζωή μου

Δεν είχε τέτοια πράγματα

Όμως -τώρα- κάπως πρέπει 

Να πεθάνω κι εγώ

Έλεος δηλαδή 

          Το ποίημα προφανώς συνομιλεί με το καβαφικό "Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον" .Μόνο που εδώ στη θέση του Αντωνίου βρίσκεται η ίδια η ποιήτρια ,η οποία οραματίζεται τον εαυτό της στο μέλλον να εκλιπαρεί κάποιον θεατρώνη να την προσλάβει στον πλανόδιο θίασό του . Μπορεί βέβαια φαινομενικά να διακρίνεται μία τάση μικροψυχίας η οποία αντιφάσκει με τα λεγόμενά μου παραπάνω περί αξιοπρέπειας , ωστόσο ο συνολικός τόνος του ποιήματος και το αντικείμενο της ικεσίας [ ένας αξιοπρεπής θάνατος ("κάπως πρέπει να πεθάνω κι εγώ")] πείθουν για το ακριβώς αντίθετο . Στο ποίημα της Ελευθερίου ο πλανόδιος θίασος του θεατρώνη βρίσκεται σε αντίστιξη με τον αόρατο θίασο του  ποιητικού υποκειμένου  .Ο ένας θίασος  καμωμένος από φθαρτά πράγματα ,από μικρότητες και ολισθήματα [θα πέσω στα γόνατα , άδεια , προϋπηρεσία ,συστάσεις ] , ο άλλος ανίδεος από όλα αυτά και γι'αυτό άφθαρτος [Δεν είχε τέτοια πράγματα ]. Ο ένας εφήμερος , υποταγμένος στις επιθυμίες της στιγμής , συντονισμένος με τη δυναμική του "τώρα" , ο άλλος ισόβιος και γι'αυτό φορτωμένος με το στίγμα της καθολικής παρουσίας της ποιήτριας στη ζωή ["Ο αόρατος θίασος που αφιέρωσα στη ζωή μου"].Ωστόσο , ο πρώτος θίασος , εκείνος ο γεμάτος από φθορά , επιζητείται τελικά από την ποιήτρια ,για να δικαιώσει και να επισφραγίσει την πορεία του άλλου .Γιατί κάπως πρέπει να ολοκληρωθεί η παράσταση και ο τελευταίος ρόλος πρέπει να έχει τα χαρακτηριστικά που του αρμόζουν . Να είναι γεμάτος από τα συστατικά που ορίζουν τον άνθρωπο : από πάθη κι από έλεος .Με τέτοιο τρόπο κλείνει το ποίημα , με την παράκληση του ποιητικού υποκειμένου για έλεος .Έλεος όμως όχι για την παράταση του ρόλου , αλλά για την τελευταία υπόδυσή του .

Κώστας  Τσιαχρής

Deafheaven "Sunbather"

  Το heavy metal ,όρος ο οποίος συναντάται για πρώτη φορά στο περίφημο έργο του Burroughs "The soft machine " , είναι ένα παρεξηγημένο και αρκετά υποτιμημένο μουσικό είδος . Παρά το γεγονός ότι η απήχησή του στις νεαρότερες ηλικίες ήταν και  παραμένει  πολύ μεγάλη , ελάχιστοι καλλιτέχνες από τον συγκεκριμένο χώρο βρίσκουν θέση στις σελίδες έγκυρων μουσικών εφημερίδων και περιοδικών που ασχολούνται με ποικίλα μουσικά ρεύματα ,και ελάχιστες επίσης δουλειές προβάλλονται από τους κριτικούς . Το γεγονός ότι η εν λόγω μουσική σκανδαλίζει μια μεγάλη μερίδα συντηρητικών ακροατών παίζει σημαντικό ρόλο σ'αυτή την κατά κάποιο τρόπο περιθωριοποίησή της . Στοιχεία όπως η διασύνδεσή της με τον αποκρυφισμό και τον σατανισμό , η προώθηση της βίας μέσω των στίχων , η ανατροπή των αξιών της παράδοσης και του κατεστημένου , η χρήση παραισθησιογόνων ουσιών από τα μέλη των συγκροτημάτων , οι ακραίες εμφανίσεις , η εξιδανίκευση αρρωστημένων διαθέσεων [όπως η νεκροφιλία ή η κτηνοβασία ]  και  η βαρβαρότητα των ήχων , προκαλούν βδελυγμία σε πολλούς ευυπόληπτους πολίτες ,οι οποίοι συνειρμικά ταυτίζουν τη λέξη heavy metal με κάτι επικίνδυνο και αποκρουστικό . Η μισή αλήθεια είναι αυτή . 

        Η άλλη μισή ωστόσο είναι ότι αν αφήσει κανείς κατά μέρος όλα αυτά τα "εξωτερικά" γνωρίσματα και δοκιμάσει να κρίνει πολλά από τα έργα των heavy metal συγκροτημάτων  με  μουσικά μόνο  κριτήρια  ,θα διαπιστώσει ότι συχνά πίσω από τους κιθαριστικούς παροξυσμούς και τα πρωτόγονα κρουστά κρύβεται ένας απαράμιλλος συνθετικός οίστρος ,ο οποίος σε πολλές περιπτώσεις έχει τις ρίζες του στην κλασική μουσική και στα μεγαλειώδη έργα των συνθετών της .Η μουσική heavy metal βέβαια ,όπως σχεδόν όλα τα είδη του ροκ που εμφανίστηκαν μετά τη δεκαετία του 1960 , έχει κάνει τον κύκλο της και τα τελευταία χρόνια ελάχιστοι καλλιτέχνες πειραματίζονται και προσπαθούν να οδηγήσουν το είδος σε νέα δημιουργικά μονοπάτια . Ένα από τα συγκροτήματα που κάνουν ιδιαίτερη αίσθηση τον τελευταίο καιρό είναι οι Deafheaven [όνομα που παραπέμπει στο 29ο σονέτο του Σαίξπηρ ]από το Σαν Φρανσίσκο .Το συγκρότημα σχηματίστηκε το 2010 και μουσικά εντάσσονται στο παρακλάδι της μεταλλικής μουσικής που αποκαλείται post metal ,ενώ δε λείπουν και οι αναφορές σε πιο εναλλακτικές ροκ κατευθύνσεις όπως είναι το post rock ή το shoegazing .To Sunbather είναι το δεύτερο άλμπουμ τους μετά το Roads to Judah του 2011 στην εταιρία Deathwish . Κι ενώ το Roads to Judah ήταν μελαγχολικό και επικεντρωμένο σε περισσότερο black metal κατευθύνσεις , το Sunbather είναι φωτεινό , δομημένο σε περισσότερο ροκ ,και γιατί όχι και pop , κατευθύνσεις , χωρίς φυσικά να προδίδεται η " μεταλλική" ταυτότητα του ήχου τους , επικό και μεγαλεπήβολο . Τα φωνητικά , όπως συνήθως συμβαίνει στα έργα αυτού του είδους , μοιάζουν περισσότερο με άναρθρες κραυγές μιας κολασμένης ψυχής που παλεύει ν' απελευθερωθεί από τον δέσμιό της . Οι συνθέσεις είναι μακρόσυρτες ως επί το πλείστον και πολυεπίπεδες , ενώ δε λείπουν και πιο σύντομα μελωδικά περάσματα ή πειραματικές ακροβασίες . Ο δίσκος έλαβε ενθουσιώδεις κριτικές από πολλά ηλεκτρονικά και έντυπα μέσα και χαιρετίστηκε ως έργο ισάξιο με το The Seer των Swans . Αν και το τελευταίο σχόλιο συνιστά ένα είδος υπερβολής , το Sunbather είναι πραγματικά μία από τις πιο δυνατές κυκλοφορίες της χρονιάς και ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ακούσματα για το 2013 .

Κώστας  Τσιαχρής

 

David Bowie "The Next Day"

Μετά από δέκα χρόνια σιωπής κι ενώ οι πιστοί του φίλοι είχαν την εντύπωση ότι είχε αποσυρθεί οριστικά από την ενεργό καλλιτεχνική δράση , ο David Bowie ,ο άνθρωπος που άλλαξε όσο λίγοι την πορεία της σύγχρονης μουσικής ,ιδιαίτερα στη δεκαετία του 70 , είναι πάλι εδώ με μία καινούργια δουλειά που τιτλοφορείται The Next Day. Είναι αλήθεια ότι η προσφορά του Bowie μετά τα μέσα της δεκαετίας του 80 άρχισε να χάνει τη δυναμική που είχε μέχρι τότε , κυρίως εξαιτίας κάποιων καλλιτεχνικών επιλογών του [ όπως ήταν για παράδειγμα η επαφή του με τη μουσική disco και η συνεργασία του με τον παραγωγό και συνθέτη των Chic ,Nile Rodgers] αλλά και της απουσίας έμπνευσης στις δουλειές που κυκλοφόρησε . Άλλο τόσο όμως είναι αλήθεια ότι ο Bowie από το 1967 που ξεκινούσε την καριέρα του μέχρι και το Let's dance του 1983 είχε προλάβει να κάνει σχεδόν τα πάντα . Είχε συμβάλει με μοναδικό τρόπο στη δημιουργία του λεγόμενου space rock , δημιουργώντας ανεπανάληπτες μουσικές περσόνες όπως o Major Tom [ εμπνευσμένος από το 2001 : A space odyssey του Stanley Kubrick] ή ο Ziggy Stardust . Υιοθετώντας στις συναυλίες του στοιχεία όπως οι εκκεντρικές εμφανίσεις ,η θεατρικότητα , η επιστημονική φαντασία και ο ανδρογυνισμός , συνέδεσε το glam rock με την pop αισθητική ,εξασφαλίζοντας στο συγκεκριμένο είδος απήχηση σε μεγαλύτερα ακροατήρια . Με το Young Americans του 1975 έφερε τη μουσική funk πιο κοντά στα "λευκά" ακροατήρια .Με το Heroes και κυρίως με το Low , όπου συνεργάστηκε με τον Brian Eno , βοήθησε καταλυτικά στην έκρηξη του punk και του new wave των τελών της δεκαετίας του 70 ,ανανεώνοντας με ζωτικά στοιχεία τον ήχο της ροκ μουσικής .Mε το αμφιλεγόμενο Let's dance έκανε μεγαλύτερο άνοιγμα προς τη χορευτική μουσική , υιοθετώντας στοιχεία από την disco και τη soul . Από εκεί και πέρα , μετά το 1983 ,κυκλοφόρησε αρκετές δουλειές , άλλες κακές [Tonight το 1984 ] ,άλλες μέτριες [Black tie , white noise το 1993 ] και άλλες καλές [Hours το 1999]. Το τελευταίο του έργο που είχε κυκλοφορήσει ήταν το Reality το 2003 .Κι από τότε σιωπή . Ώσπου ξαφνικά φέτος τον Ιανουάριο ανακοινώθηκε η επιστροφή του με το The Next Day . Από το εξώφυλλο του δίσκου διαπιστώνει κανείς την επιθυμία του δημιουργού του να παρακάμψει τα χρόνια της συνθετικής και καλλιτεχνικής δυστοκίας , και να επανασυνδεθεί με τις δημιουργικές μέρες της δεκαετίας του 70 . Το εξώφυλλο παραπέμπει κατευθείαν στο άλμπουμ-σταθμό Heroes το οποίο σηματοδοτούσε τη λεγόμενη Βερολινέζικη περίοδο του Bowie και την πρώτη του συνεργασία με τον μινιμαλιστή Brian Eno . Ο τίτλος επίσης είναι ενδεικτικός της διάθεσης του Bowie να προχωρήσει μπροστά και να ανανεώσει τη μουσική του ταυτότητα . Έτσι λοιπόν η "Επόμενη μέρα" βρίσκει τον καλλιτέχνη σε μία πραγματικά δημιουργική αναγέννηση ,καθώς τόσο ο ήχος όσο και οι συνθέσεις φέρνουν στο μυαλό τις ένδοξες μέρες του παρελθόντος , χωρίς όμως να υπάρχει η παραμικρή ένδειξη καπήλευσής του. Τα τραγούδια ακούγονται ζωντανά και προσαρμοσμένα στο κλίμα της εποχής ,ενώ η φωνή του Bowie μπορεί να μην έχει τη σπιρτάδα του παρελθόντος , καταφέρνει ωστόσο να ηχεί αξιοπρεπής και κάποιες φορές ανατριχιαστική . Μουσικά το άλμπουμ ανατρέχει στις καλύτερες στιγμές της καριέρας του δημιουργού και αντλεί από όλες κάτι .Είναι παρόν εδώ και το glam του Rise and fall of Ziggy Stardust and the spiders from Mars ή του Aladdin Sane [Valentine's day] , και το πάντρεμα jazz -funk του Young Americans [Dirty Boys ] ,και η new wave αισθητική του Heroes [Ι'd rather be high] .To Τhe Next day είναι λοιπόν μία ακόμη απόδειξη του μεγαλείου που συνοδεύει το όνομα David Bowie και αν μη τι άλλο ένας απολαυστικός δίσκος από έναν άνθρωπο που έκλεισε τα 66 του χρόνια .

Κώστας  Τσιαχρής 

William Burroughs "Naked Lunch"

    Το Naked Lunch είναι ένα από εκείνα τα λογοτεχνικά έργα που μισήθηκαν αλλά και αγαπήθηκαν εξίσου φανατικά τόσο από τους αναγνώστες όσο και από τους κριτικούς . Από άλλους χαρακτηρίστηκε ως χυδαίο ανάγνωσμα ,ως απλή πορνογραφία με λογοτεχνικό μανδύα ή ως το ημερολόγιο ενός τοξικομανή ,κι από άλλους ως μία αυθεντική περιήγηση ενός ελεύθερου μυαλού σε επικίνδυνα μονοπάτια σκέψης και έκφρασης ,ως ένα πρωτοποριακό στη σύνθεση , στη δομή και στην έκφραση αριστούργημα . Όπως και να έχει το πράγμα ,θεωρείται ως ένα από τα σημαντικότερα έργα στην ιστορία της αμερικανικής λογοτεχνίας μετά το 1930 .Το βιβλίο δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1959 και προκάλεσε αμέσως αντιδράσεις λόγω της χυδαίας γλώσσας που ο συγγραφέας του χρησιμοποιούσε .Απαγορεύτηκε στη Βοστόνη και στο Λος Άντζελες , και προκάλεσε μεγάλη ενόχληση σε πολλούς εκδότες στην Ευρώπη Υπήρξε μάλιστα ένα από τα βιβλία εκείνα για τα οποία κινήθηκε ο νόμος κατά της προσβολής των ηθών .Η αρχική καταδικαστική απόφαση αναιρέθηκε τελικά ,καθώς το δικαστήριο αποφάνθηκε ότι το βιβλίο δεν παραβίαζε τη νομοθεσία σχετικά με το σεβασμό των ηθών .Στη δίκη μάλιστα παρέστησαν ως μάρτυρες υπεράσπισης οι συγγραφείς Allen Ginsberg και Norman Mailer .Σε μεταγενέστερες εκδόσεις του βιβλίου προστέθηκε συμπληρωματικό υλικό , σχετικό με όλη την παραπάνω δικαστική διαμάχη ,καθώς και ένα άρθρο του ίδιου του συγγραφέα ,το οποίο αφορούσε τον εθισμό του στις ναρκωτικές ουσίες .

    Ο τίτλος του βιβλίου , σύμφωνα με τον Burroughs, υπήρξε έμπνευση του φίλου και ομότεχνού του Jack Kerouac , κι όπως γράφει ο Burroughs "σημαίνει αυτό ακριβώς που λένε οι λέξεις : γυμνό γεύμα , μια παγωμένη στιγμή ,όταν ο καθένας βλέπει τι υπάρχει στο τέλος του κάθε πιρουνιού " , μιλώντας προφανώς για τις εμπειρίες που είχε ο ίδιος ως χρήστης ναρκωτικών ουσιών . Η δομή του μυθιστορήματος είναι εντελώς άναρχη . Η πρόθεση του συγγραφέα ήταν τα κεφάλαια του έργου να μπορούν να διαβαστούν από τον αναγνώστη με τυχαία σειρά ,γεγονός που μαρτυρεί ότι δεν υπάρχει μία γραμμική πλοκή .Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει καμία πλοκή . Τα πάντα εμφανίζονται από το πουθενά και καταλήγουν ξανά εκεί . Ο χώρος και ο χρόνος είναι εντελώς ρευστά και συμβατικά , εξυπηρετούν απλώς την τοποθέτηση των εμπειριών και των οραμάτων του αφηγητή μέσα σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο ,το οποίο όμως την ίδια στιγμή αναιρείται και ανάγεται στο διαχρονικό .Στην πραγματικότητα, ο αναγνώστης παρακολουθεί την αφήγηση του τοξικομανή William Lee [ alter ego του ίδιου του Burroughs] ,o οποίος υιοθετώντας πολλά προσωπεία μεταφέρεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες στο Μεξικό κι από κει τελικά στην Ταγγέρη στο Μαρόκο και στην ονειρική Interzone [την οποία μάλλον εμπνεύστηκε από τη Διεθνή Ζώνη στην Ταγγέρη ,όπου και έζησε για μερικά χρόνια ].Το έργο μοιάζει με μία χαλαρή συρραφή από βινιέτες [λογοτεχνικός όρος που σημαίνει μία σύντομη ιμπρεσιονιστική σκηνή η οποία εστιάζει σε μία μόνο στιγμή ή δίνει μία διεισδυτική περιγραφή μιας ιδέας , ενός χαρακτήρα ή ενός αντικειμένου . Τέτοιου είδους σκηνές μάλιστα είναι πολύ συνηθισμένες στο λεγόμενο μεταμοντέρνο θέατρο] .Οι βινιέτες αυτές αντλούνται από τις εμπειρίες του Burroughs με κάθε είδους παραισθησιογόνα σε όλα τα παραπάνω μέρη .Η παράνοια , η ωμότητα , η έλλειψη συνοχής και λογικής αλληλουχίας των γεγονότων , η άναρχη σύνταξη του λόγου , η καταιγιστική διαδοχή εικόνων, ο χυδαίος σεξουαλισμός , οι σαδομαζοχιστικές αναφορές , η παραβίαση κάθε συμβατικής ή στοιχειώδους λογοτεχνικής αρετής , ο έντονος σαρκασμός , ο αμοραλισμός και η ανάδειξη της υποκρισίας των κοινωνικών ηθών , οι έμμεσες πολιτικές αναφορές και η απογύμνωση του αμερικανικού ονείρου , αποτελούν όλα χαρακτηριστικά του περίφημου αυτού μυθιστορήματος που τάραξε τα νερά της σύγχρονης μυθιστοριογραφίας και εδραίωσε μία καινούργια αντίληψη για τον τρόπο γραφής του πεζού λόγου, αν και από πολλούς εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται σκουπίδι και να θεωρείται ανάξιο λόγου .Ενέπνευσε ωστόσο πολλούς σύγχρονους δημιουργούς από διάφορους καλλιτεχνικούς χώρους . Ο Καναδός σκηνοθέτης David Cronenberg δανείστηκε αρκετά στοιχεία από το έργο και από τη ζωή του συγγραφέα και δημιούργησε την ομώνυμη με το βιβλίο ταινία Naked Lunch , το 1991 . Πολλά επίσης ροκ συγκροτήματα επηρεάστηκαν τόσο από το Naked Lunch όσο και από άλλα έργα του Burroughs [ Steely Dan , The Soft Machine , Nirvana , Joy Division και άλλοι].

     Πενήντα λοιπόν περίπου χρόνια μετά την πρώτη δημοσίευσή του το Naked Lunch ,με το οποίο ο συγγραφέας δήλωνε ότι άφηνε οριστικά πίσω του για πάντα το μεσοαστικό του παρελθόν , εξακολουθεί να είναι ένα παράξενο και ανατριχιαστικά επικίνδυνο βιβλίο ,ένα έργο που ή το παρατάς με αηδία μετά από τις δέκα πρώτες σελίδες ή το ρουφάς μέχρι το τέλος και παρακολουθείς με δέος την άλλη πλευρά των πραγμάτων ,αυτή που ορισμένες φορές φοβάσαι ή δεν έχεις τη διάθεση να αποκαλύψεις .

Κώστας  Τσιαχρής

Portugal,The Man " Evil Friends"

Το Evil Friends είναι η έβδομη κυκλοφορία του συγκροτήματος με το περίεργο όνομα Portugal , The Man από την Αλάσκα . Το συγκρότημα ξεκίνησε την καριέρα του το 2004 ,όταν οι John Gourley και Zach Carothers διέλυσαν το μουσικό σχήμα Anatomy of a ghost ,το οποίο είχαν δημιουργήσει δύο χρόνια πριν. Αμέσως μετά τη δημιουργία τους τα μέλη των Portugal , The Man εγκατέλειψαν την Αλάσκα και μετακινήθηκαν στο Oregon του Portland ,προκειμένου να ηχογραφήσουν την πρώτη τους δουλειά και να κάνουν συναυλίες . Σύντομα άρχισαν να αποκτούν ένα μικρό αλλά αφοσιωμένο κοινό , δημιουργώντας αρκετά καλές εντυπώσεις με τα τραγούδια και τον ήχο τους . Αυτό που χαρακτηρίζει τη μουσική ταυτότητα του συγκροτήματος είναι η αγάπη τους για την ψυχεδελική μουσική της δεκαετίας του 60 ,χωρίς ωστόσο να λείπουν και οι αναφορές στο λεγόμενο progressive rock των 70's .To Evil Friends ωστόσο κάνει ένα βήμα παραπέρα , καθώς στο τιμόνι της παραγωγής του δίσκου βρίσκεται  ο περίφημος παραγωγός Danger Mouse ,γνωστός από τις εξαιρετικές δουλειές του με καλλιτέχνες όπως o Jack White των White Stripes , ο Gnarls Barkley , οι Black Keys , οι Gorillaz ή η Nora Jones . H παρουσία του Danger Mouse γίνεται ιδιαίτερα αισθητή όσον αφορά το ηχητικό αποτέλεσμα , καθώς ο παραγωγός κατορθώνει να προσδώσει στον ήχο του συγκροτήματος τη σπιρτάδα και το βάθος που ίσως έλειπαν από προηγούμενες δουλειές τους . Το αποτέλεσμα είναι τα τραγούδια τους να φλερτάρουν πιο έντονα από ποτέ με τη χορευτική μουσική και την pop . χωρίς όμως να προδίδουν το ψυχεδελικό υπόβαθρο του ήχου τους . Επιπλέον , αυτό που κάνει ιδιαίτερη αίσθηση είναι ο τρόπος με τον οποίο η παραγωγή αναδεικνύει μικρές ηχητικές λεπτομέρειες τις οποίες ένας επιπόλαιος ακροατής  ίσως προσπεράσει  , όμως  ένας παρατηρητικός θα εκτιμήσει δεόντως . Το Evil Friends λοιπόν είναι φιλόδοξο ,είναι δυναμικό ,αλλά πάνω απ' όλα είναι ένας δίσκος διασκεδαστικός [ με τη θετική έννοια του επιθέτου] ,αφού απευθύνεται εξίσου στο μυαλό και στα πόδια .

Κώστας Τσιαχρής

Local Natives " Hummingbird "

Οι Local Natives είναι ένα σχετικά άγνωστο στην Ελλάδα συγκρότημα το οποίο κατάγεται από το Los Angeles των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής . Στο εξωτερικό ο θόρυβος γύρω από το όνομά τους αρχίζει να  γίνεται ολοένα και   μεγαλύτερος ,ιδιαίτερα μετά από τη δεύτερη κυκλοφορία τους Hummingbird τον Ιανουάριο της χρονιάς που διανύουμε . Έτυχε να τους ακούσω στην εκπομπή του Γιάννη Πετρίδη ,ο οποίος παρεμπιπτόντως παραμένει  εδώ και πολλά  χρόνια  ο άνθρωπος ο οποίος προωθεί στο ελληνικό ραδιόφωνο τα σημαντικότερα ονόματα σε ένα ευρύ φάσμα μουσικών ειδών ,τόσο στην ξένη όσο και στην ελληνική μουσική . Αμέσως λοιπόν μου κίνησαν το ενδιαφέρον και αναζήτησα ολόκληρο το Hummingbird , το οποίο περιλαμβάνει ένα σύνολο πολύ καλών έως εξαιρετικών τραγουδιών . Αν θέλει κανείς να ανιχνεύσει αναφορές στον ήχο άλλων συγκροτημάτων ,μπορεί να διακρίνει επιρροές από τους Grizzly Bear , τους Arcade Fire ή τους Fleet Foxes , και φυσικά ανατρέχοντας ακόμη πιο πίσω ,από την παράδοση του Neil Young και των Crazy Horse  στη δεκαετία του 60 . Οι Local Natives κινούνται με άλλα λόγια στον χώρο της εναλλακτικής ροκ μουσικής με πολλά στοιχεία και από την folk .Ο ξένος μουσικός τύπος περιγράφει τη μουσική τους ως "ψυχεδελική folk" ,με afropop κιθαριστικά περάσματα , έντονα drums και πολύ χαρακτηριστικές μελωδίες . Οι συνθέσεις κινούνται σε mid tempo ρυθμούς , ισορροπούν ανάμεσα στη μελαγχολία και στη φωτεινότητα ,και αποκτούν μία ιδιαίτερη γοητεία χάρη στην ερμηνευτική δύναμη του τραγουδιστή τους Taylor Rice .Το Hummingbird λοιπόν είναι μία πρώτης τάξεως ευκαιρία προκειμένου να γνωρίσει κανείς ένα όνομα που μας υπόσχεται πολλά για το μέλλον.

Τσιαχρής  Κώστας